BRUNSWIJK DREIGT STEEDS MEER IN HET NAUW TE KOMEN

Auteur: Armand Snijders

Het zijn geen onbezorgde tijden meer voor Abop-voorzitter en vicepresident Ronnie Brunswijk. Het Constitutioneel Hof veegde vorige maand de Amnestiewet van 1989 van tafel, waardoor plegers van mensenrechtenschendingen tijdens de binnenlandse oorlog alsnog zouden kunnen worden vervolgd.

Dat is vooral slecht nieuws voor Brunswijk, die niet bepaald een schoon geweten heeft maar zichzelf onaantastbaar achtte.

Eigenlijk wreekt het zich nu dat Brunswijk en de Abop in april 2012 in het parlement vóór de omstreden wijziging van de amnestiewet van 1989 hebben gestemd. Die moest zittend president Desi Bouterse en andere verdachten vrijpleiten voor vervolging van de decembermoorden. Brunswijk stemde als coalitiegenoot klakkeloos in met de wijziging van die wet, in de veronderstelling dat dit hem niet zou raken.

Immers, alle misdrijven die hij en zijn Junglecommando hebben begaan waren in 1989 al in de amnestiewet vastgelegd, die in 1992 door president Ronald Venetiaan werd bekrachtigd. Voorwaarde voor die gewijzigde amnestiewet was dat er wel een Constitutioneel Hof (CHof) in het leven zou worden geroepen die deze zou moeten toetsen.

Er werd stilletjes gehoopt dat het CHof er voorlopig niet zou komen. Toen in De Nationale Assemblee eind 2014 de wet toch zou worden behandeld, gaf de Abop-fractie aan problemen te hebben met de ontwerpwet en boycotte de bijeenkomst, die daardoor moest worden uitgesteld. Daarna duurde het nog een hele tijd -om precies te zijn tot 30 augustus 2019- voordat de wet werd aangenomen.

Bij die stemming lieten Brunswijk en zijn Abop het overigens afweten, terwijl ook de rest van de voltallige oppositie, waaronder de VHP, de stemming niet bijwoonde. In die tussentijd had de Krijgsraad echter bepaald dat de gewijzigde Amnestiewet geen rechtskracht had en was het decemberstrafproces hervat.

Hoewel vooral de toenmalige oppositie zich om onduidelijke redenen verzette tegen de door de NDP voorgedragen CHof-leden, werden deze toch op 7 mei 2020 -dus kort voor de verkiezingen- geïnstalleerd, met Gloria Karg-Stirling als voorzitter. Een kleine week later verzocht notabene de NDP het CHof om toetsing van de gewijzigde Amnestiewet aan de Grondwet.

De partij vond dat de wet van kracht was en dat de Krijgsraad de bevoegdheid niet had om de wet te toetsen en terzijde te leggen. Maar uiteindelijk kwamen ze van een koude kermis thuis: tijdens de eerste openbare zitting op 22 juli 2021 oordeelde het CHof dat de wet in strijd was met de grondwet en Mensenrechtenverdragen en dat Suriname is gebonden aan internationale verdragen die geratificeerd zijn. De coalitie in het parlement, aangevoerd door de VHP die de stemming voor de benoeming van de CHof-leden niet had bijgewoond, omarmde de uitspraak en binnen een maand werd de wet door DNA ingetrokken.

Het betekende dat er geen speld meer tussen het decemberstrafproces te krijgen was en dat de veroordelingen overeind zullen blijven staan. Voor Brunswijk was er echter nog niets aan de hand. Maar in een later stadium deed het CHof dingen die hem ongetwijfeld achter zijn oren hebben doen krabben of hij in 2012 er wel goed aan had gedaan om mee te gaan met Bouterse’s Amnestiewet. En waardoor hij er zelfs spijt van kreeg.

Op 5 augustus vorig jaar oordeelde het CHof dat de Kiesregeling in strijd is met het gelijkheidsbeginsel en het discriminatieverbod van artikel 8 van de Grondwet. Er moet een systeem in de plaats komen op basis van ‘one man, one vote’. En dat zal voor de volgende verkiezingen moeten gebeuren. Er worden binnenkort voorstellen behandeld in het parlement.

Maar nu al staat vast dat de Abop flink zal moeten inleveren, want dankzij de bestaande Kiesregeling is de partij in het verleden sterk bevoordeeld. De op handen zijnde wijziging is daarom tegen het zere been van Brunswijk, maar de Abop zal er knarsetandend mee akkoord moeten gaan

En vorige maand is er een veel grotere zorg bijgekomen: het Constitutioneel Hof oordeelde dat de in 1992 van kracht geworden Amnestiewet van 1989 in strijd was met de grondwet, het Amerikaans Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Internationaal Verdrag inzake Burger en Politieke Rechten. Dat betekent dat strafbare feiten waarvoor amnestie was verleend tijdens de Binnenlandse Oorlog tussen 1 januari 1985 en 20 augustus 1992, nu alsnog kunnen worden onderzocht en vervolgd.

Dat geldt overigens niet voor brandstichting, verkrachting, ontvoering, (bank)overvallen en mishandeling; die relatief lichte feiten zijn inmiddels verjaard. Maar moorden, genocide, misdrijven tegen de menselijkheid kunnen niet verjaren. En volgens verschillende getuigen heeft Brunswijk zich aan deze feiten meermalen schuldig gemaakt in zijn tijd als guerrillaleider. Ook militairen die in die periode onder Bouterse hebben gevochten en hun boekje te buiten zijn gegaan, moeten voor hun hachje vrezen.

Grote vraag is of er getuigen op zullen en durven staan om na al die jaren aangifte te doen. Brunswijk heeft bij voorbaat al de wens uitgesproken dat hij er op rekent dat president Chandrikapersad Santokhi hem gratie zal verlenen, net zoals die dat waarschijnlijk met ex-dictator Desi Bouterse zal doen. Maar dat zal zijn politieke positie danig verzwakken. Daardoor zal zijn rol na de verkiezingen van 2025 -waar zijn partij door het te wijzigen kiesstelsel flink zal moeten inleveren- worden geminimaliseerd.

ANALYSE