5 VISIES OP ETHIEK
Tussen al het verbaal geweld dat wij de afgelopen maanden hebben mogen aanschouwen en aanhoren als onderdeel van onze verkiezingen, zijn hier en daar de kreten ethiek, integriteit, en anti-corruptie gevallen. Helaas was het geluid die deze kreten maakten niet luid genoeg om het overig kabaal te overstijgen, maar gelukkig zijn er toch wel genoeg Surinamers geweest die dit hebben opgevangen en ook de mening zijn toegedaan dat er meer aandacht besteedt zou moeten worden aan onder ander ethiek. Gelijk daarmee is er dan ook de roep om ethische leiders, die ook steeds groter wordt.
Het woord ethiek is afgeleid van het Grieks woord ethos, dat betekent gewoonte of zedelijke handeling, en is van oudsher een filosofische benadering waarbij men criteria probeert vast te stellen om te bepalen als een handeling als goed of fout is en wat de motieven en consequenties daarvan zijn.
Ethisch leiderschap omvat het proces van besluitvorming en handelen die passen binnen geldende morele waarden en normen van de gemeenschap en de bevordering van zulks middels interacties met volgelingen. Deze definitie impliceert dus zeer duidelijk dat een leider pas echt ethisch is als hij zich als zodanig opstelt en er alles aan doet dat degenen aan wie hij leiding geeft dat ook doen.
Uit een onderzoek, gedaan door de Vrije Universiteit van Amsterdam komt naar voren dat hoewel ethisch leiders gemeenschappelijke karakteristieken vertonen (integriteit, betrouwbaarheid, principieel en in staat de juiste morele afwegingen te nemen), er toch wel verschillen zijn in de manier waarop zij ethiek neerplaatsen in hun organisatie. De onderzoekers hebben daarbij de volgende 5 visies in kaart gebracht;
Veilige haven; dit is de ethische leider die volledig in staat is om een veilige omgeving te creëren voor zijn teamleden, één waarin zij zaken die niet goed lopen veilig en op hun gemak kunnen bespreken en kunnen helpen verbeteren. Dit soort leiders stimuleert zijn teamleden continu om elkaar op respectvolle wijze aan te spreken over eventuele onethisch gedrag, waardoor het steeds verbeterd kan worden.
Communicerend voorbeeld; in deze visie is de rol die voor de leider is weggelegd, meer één van zeggen wat je doet, en doen wat je zegt. Het gaat dus om voorbeeldgedrag waarbij teamleden vooral worden gestimuleerd om te kunnen beoordelen wat gepast en niet gepast gedrag is en hoe zij het goede voorbeeld kunnen overnemen en zelf ook een goed voorbeeld kunnen zijn voor anderen.
Morele inspiratie; Sommige leiders hebben een sterke charisma en weten die ook heel goed te gebruiken om anderen te motiveren en inspireren. Charismatische, ethische leiders inspireren anderen door hun authentiek gedrag waarbij zelfreflectie vooral een rol speelt.
Sociaal bouwen; de sociale bouwer is de leider die zich vooral richt op het verbeteren van de interpersoonlijke relaties tussen de teamleden. Deze leider stelt het groepsbelang centraal en zorgt ervoor dat een ieder zich op zijn gemak voelt en zich vereenzelvigt met de ethische codes.
De rechtvaardige scheidsrechter; deze leider weet precies wat hij van zijn team verwacht en draait er niet om heen. Hij heeft strikt ethische codes en zorgt ervoor dat hij een ieder die daarvan afwijkt ook aanspreekt. Hij stelt duidelijke regels en procedures in die ervoor moeten zorgen dat ethisch gedrag de boventoon voert in de organisatie.
Is er één juiste manier om het goed te doen? Duidelijk niet. De manier waarop de leider ethiek en ethische codes integreert in zijn organisatie is situatie en –persoonsgebonden. Belangrijk is wel dat hij een ieder binnen de organisatie meeneemt en er voor kan zorgen dat ethisch handelen een automatisme wordt bij een ieder.
Terugkomend op de Surinaamse situatie, een leuke vraag voor u. In welke categorieën zou u de politieke leiders in Suriname kunnen plaatsen?