STAATSBEDRIJVEN | PRIVATISEREN OF LIQUIDEREN?

Fotocompilatie: President Chandrikapersad Santokhi | Auteur: Armand Snijders.

De regering heeft eind vorig jaar stappen gezet om tal van staatsbedrijven af te stoten of te verzelfstandigen. Van de 163 staatsbedrijven zullen er uiteindelijk 29 behouden worden, zo is de bedoeling. Maar afstoten ligt heel gevoelig, niet alleen in de politiek maar ook bij de werknemers.

De regering heeft zich ten doel gesteld om parastatale bedrijven te hervormen en transparanter te maken, zo wordt al jaren beloofd. Ook voorgaande regeringen hadden soortgelijke plannen maar daar bleef het meestal bij. Want ondanks de goede voornemens zijn de ondernemingen waar de staat een vinger in de pap heeft, vaak een zeer welkom speeltje voor de partijen die toevallig de macht hebben.

Reeds bij de coalitieonderhandelingen worden de bedrijven onderling verdeeld om ze in te kunnen zetten zoveel mogelijk partijgenoten en family and friends, te accommoderen. Zodat ook zij een leuk inkomen hebben op kosten van de belastingbetaler en een aantal jaren onder de pannen zijn.

Veel van die staatsbedrijven functioneren overigens niet of nauwelijks meer en zijn in principe op sterven na dood. Dus het is helemaal niet erg dat de ‘geaccommodeerde’ partijgenoten en vrienden vaak over geen enkele vakkennis beschikken. Ze kunnen op een zinkend schip immer toch weinig uitrichten. Ofwel de kans dat ze een bedrijf verder ten gronde richten dan het al is, is vrijwel uitgesloten.

Maar nu moet dan toch het mes in veel van deze bedrijven, zo heeft deze regering besloten.

“Het herstellen van vertrouwen in onze overheidsinstellingen is cruciaal”, zegt president Chandrikapersad Santokhi daarover. En “transparantie en verantwoordelijkheid zijn onmisbare pijlers om een gezond ondernemersklimaat te bevorderen”, zo weet hij ook.

Een speciaal ingestelde stuurgroep legde de staatsbedrijven onder de loep en moest aanbevelingen doen. Al in 2023 werd een rapport uitgebracht, op basis waarvan de regering eind vorig jaar advies heeft gekregen dat van de 163 staatsbedrijven er wat de stuurgroep betreft dertig direct kunnen worden opgedoekt.

Daaronder is bijvoorbeeld het Surinaams Nieuws Agentschap (SNA), het ooit bloeiende persagentschap aan de Anton Dragtenweg, dat reeds in de jaren negentig van de vorige eeuw kopje onder ging en er – mede door onwil van de toenmalige regering-Venetiaan – nooit meer bovenop is gekomen. Terwijl Nederland destijds bereid was heel veel geld in het persagentschap te pompen en het Algemeen Nederlands Persagentschap (ANP) een schuld van omgerekend en half miljoen euro wilde kwijtschelden.

En door politieke tegenwerkingen ging het wel vaker mis bij staatsbedrijven. Verser in het geheugen ligt de Stichting Auteursrechten Suriname (Sasur), die in 2005 in het leven werd geroepen om namens artiesten en andere belanghebbenden de auteursrechten te innen bij onder meer radio- en televisiestations. Dit was echter zo slecht geregeld dar de stichting nooit goed heeft gefunctioneerd en het weinige geld dat werd binnengehaald maar zelden bij de rechthebbenden terecht kwam. Sinds 2015 bestaat de stichting alleen op papier en mag ook opgedoekt worden.

Daarnaast mogen 33 bedrijven direct geprivatiseerd worden, waaronder de Surinaamse Luchtvaart Maatschappij (SLM). Ook het Surinaamse Postbedrijf (Surpost), de Stichting Machinale Landbouw (SML) en de Surinaamse Amerikaanse Industriemaatschappij (Sail) mogen van de hand worden gedaan.

Slechts 29 van de 163 staatsbedrijven moeten niet geprivatiseerd moeten worden. Dat zijn bedrijven die een publieke taak uitvoeren. Te denken valt aan het Algemeen Bureau voor de Statistiek (ABS), het Bureau voor de Staatschuld, de Centrale Bank van Suriname (CBvS) en de Sociaal Economische Raad (SER).

Maar ook het National Instituut Milieuontwikkeling Suriname (Nimos), de Kustwacht van Suriname, het Nationaal Archief Suriname (NAS) en het Bauxiet Instituut Suriname (BIS) mogen niet op eigen benen staan. ‘De aanbeveling houdt niet in dat ze ook goed functioneren. In veel gevallen is er verbetering mogelijk’, zo weten de samenstellers van het advies.

Het grootste deel van de bedrijven – 71 om precies te zijn – dient ‘op termijn’ te worden geprivatiseerd. Dat geldt voor De Melkcentrale N.V., de Academie voor Hoger Kunst, Cultuur en Onderwijs (Ahkco), de Anton de Kom Universiteit van Suriname (Adek) en de Volksmuziekschool. Maar het moet nog blijken of dit ooit gaat lukken.

Want al deze plannen liggen vooralsnog politiek heel gevoelig en zullen bovendien op verzet bij het personeel leiden. Op deze manier wordt hun bestaanszekerheid immers aan het wankelen gebracht. En het gaat om heel veel werknemers: het ministerie van Buitenlandse Zaken van de Verenigde Staten becijferde in 2023 dat er bijna veertienduizend mensen werkzaam zijn bij Surinaamse staatsbedrijven.

Al deze mensen worden in feite door de staat betaald, ofwel indirect draaien de belastingbetalers daarvoor op. Ook al is het onduidelijk of zij ook echt presteren, vaak zijn ze daar neergezet door politieke partijen in ruil voor hun stem.

Maar niet alleen vanuit de politiek is er verzet tegen de snode plannen van de regering, ook in de vakbondswereld reageert men ziet enthousiast. Vakbondsman Robby Berenstein (C’47) liet zich al kort na de presentatie van de uiteindelijke plannen al kritisch daarover uit. Hij is van mening dat de overheid “uiterst zorgvuldig te werk moet gaan met privatisering”.

“Het is belangrijk om geen overhaaste stappen te zetten zonder grondige analyses. Daarbij moeten alle sectoren in overweging worden genomen en betrokken zijn bij het proces, om zowel economische als maatschappelijke gevolgen goed in kaart te brengen.”

Geconcludeerd kan worden dat er nog heel wat drempels overwonnen moeten worden voordat er ook maar één lantibedrijf is geliquideerd of geprivatiseerd. En dat het naar de volgende regering wordt doorgeschoven om daar de vingers aan te branden. Want nu ingrijpen, staat immers met het oog op 25 mei gelijk aan politieke zelfmoord.

UNITEDNEWS