FUNDAMENTELE VERDEELDHEID IN DNA OVER HERVORMING RECHTERLIJKE MACHT
De behandeling van vier initiatiefwetten in De Nationale Assemblee afgelopen donderdag en vrijdag heeft geleid tot een scherp politiek debat over de koers van de Surinaamse rechtsstaat. De voorstellen, die ingrijpende wijzigingen zoals de oprichting van een eigen Hoge Raad en de herstructurering van het Openbaar Ministerie bevatten, leggen een diepe kloof bloot tussen voorstanders van institutionele vernieuwing en critici die vrezen voor de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.
Krishna Mathoera (VHP), lid van de commissie van rapporteurs, uitte tijdens haar presentatie felle kritiek op de voorbereiding van de wetswijzigingen. Volgens haar ontbreekt het aan een zorgvuldige onderbouwing en breed maatschappelijk draagvlak. Zij stelt dat aan de drie initiatiefwetten die de rechterlijke organisatie betreffen “politieke intenties ten grondslag liggen die de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht aantasten. Die onafhankelijkheid is juist essentieel in een democratische rechtsstaat. Het ondermijnt het vertrouwen van burgers in de rechtspraak en de stabiliteit van onze instituten.”
Mathoera herinnerde het parlement eraan dat de inrichting van de drie staatsmachten diep verankerd is in de Grondwet van 1987. Volgens haar zijn de huidige voorstellen onnodig overhaast ingediend. “Integendeel,” stelde zij, “zij wekken de indruk ad hoc en lichtvaardig te zijn voorbereid, zonder aantoonbare noodzaak, en hebben grote delen van de samenleving verrast, waaronder de rechterlijke macht en zelfs coalitiepartners.” Ook wees zij op technische slordigheden in de Wet RIS-wijziging, waarbij zij zich afvroeg of de indieners hun eigen teksten wel hadden gelezen.
Tegenover deze kritiek stond het betoog van NDP-fractieleider Rabin Parmessar. Als voorzitter van de commissie van rapporteurs verdedigde hij de hervormingen als een noodzakelijke modernisering. Het speerpunt in zijn betoog was de instelling van de Hoge Raad van de Republiek Suriname als derde rechtsinstantie.
Parmessar legde uit dat het huidige model, met het Hof van Justitie als hoogste orgaan, de rechtsontwikkeling belemmert. De nieuwe Hoge Raad zou zich uitsluitend moeten richten op cassatie: het toetsen of het recht juist is toegepast, zonder de feiten van een zaak opnieuw te beoordelen. Om dit kwalitatief te waarborgen, stelde hij voor om de Grondwet aan te passen, zodat ook internationale expertise kan worden aangetrokken, aangezien de huidige capaciteit binnen de Surinaamse magistratuur beperkt is.
Het meest gevoelige discussiepunt bleek de herstructurering van het Openbaar Ministerie (OM). Waar de huidige leiding bij één procureur-generaal (PG) ligt, voorziet het voorstel in een College van Procureurs-Generaal. Terwijl president Jennifer Simons dit verdedigt als een oplossing voor trage strafprocessen, sneed Mathoera dit argument resoluut de pas af:
“Lange wachttijden worden absoluut niet opgelost met een College van PG’s.” Zij pleit in plaats daarvan voor investeringen in digitalisering en versterking van de politie.
Mathoera waarschuwde bovendien dat een collegiaal model in een kleine samenleving de deur openzet voor politieke benoemingen. “In een kleine samenleving wordt daarmee het risico van politieke beïnvloeding vergroot,” stelde zij. Parmessar bestreed dit en voerde aan dat juist de concentratie van macht bij één persoon risicovol is. Voor hem draait de hervorming om checks and balances en betere kwaliteitscontrole door deconcentratie van macht.
Ondanks de felle discussie over de inhoud, vonden beide zijden elkaar op één punt: de huidige onderbouwing van de plannen laat te wensen over. Parmessar erkende dat de Memorie van Toelichting aangescherpt moet worden om de uitvoerbaarheid en rechtsstatelijke doelen te garanderen.
Terwijl de oppositie aandringt op investeringen in de bestaande basisorganen zoals de politie, blijft de coalitie hameren op een gefaseerde institutionele sprong voorwaarts. De behandeling van de wetten wordt de komende periode voortgezet, waarbij de vraag centraal blijft staan hoe vernieuwing kan samengaan met een onafhankelijke rechtspraak.
UNITEDNEWS
