ADJIEDJ BAKAS:’BEHOEFTE AAN PORTABLE PENSIONS EN HOLISTISCHE FINANCIËLE PAKKETTEN’
Het huidige pensioenstelsel moet worden klaargestoomd voor de toekomst. Los van rekenrenteproblematiek, mede veroorzaakt door de ECB, de generatiekloof en andere problemen, spelen er meer zaken.
Een Nederlander van 35 jaar heeft gemiddeld al zeven banen en werkgevers gehad. Hoe pensioenen etcetera te regelen voor ZZP’ers? Tegelijkertijd moet de financiële planning van Nederlanders meer worden afgestemd op de ‘grote verarming’ van de middenklasse, de hogere levensverwachtingen en de noodzaak tot zorgsparen. Het pensioenstelsel moet zich hieraan aanpassen. Ik noem dat een ‘portable pensioen’: iedereen een persoonlijke pensioenrekening die hij/zij meeneemt naar zijn/haar volgende baan, eventueel ook naar het buitenland. Hierbij hoort dan een individueel beleggingsdepot. De Tilburgse econoom Lans Bovenberg opperde een tijd geleden dat een samenwerking tussen pensioenfondsen, zorgverzekeraars en woningcorporaties wel eens een goede oplossing zou kunnen zijn om ervoor te zorgen dat extra zorgkosten waarmee onze oude dag gepaard gaat ook verzilverd kunnen worden. Ik noem dit een ‘holistisch financieel pakket’, omdat het de behoefte van de complete mens betreft.
In een grimmig rapport waarschuwt het IMF dat als gevolg van de vergrijzing de groei van de wereldeconomie zal vertragen. Standard & Poor’s waarschuwt dat in 2060 circa zestig procent van de landen op de wereld failliet zal zijn, vanwege de kosten van vergrijzing en gezondheidszorg.
Op deze S&P-lijst staan ook de VS, China, Japan, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en andere Europese landen. Het moderne kapitalisme is gebaseerd op het principe dat mensen zichzelf reproduceren. Nieuwe generaties kopen eigendommen en activa van vorige generaties. En mensen krijgen jaar na jaar een hoger besteedbaar inkomen en blijven zo tevreden. Ze gaan dan door met het kopen van producten en diensten van bedrijven, groot en klein, zodat de economische motor blijft draaien. Dit model, gebaseerd op bevolkingsgroei, hoe licht ook, was decennialang uitermate succesvol. Maar het is in ons land gedaan met de bevolkingsgroei door natuurlijke aanwas. Volgens een EU-rapport, The Ageing Report 2013-2060, zijn er in de EU nu nog vier actieven op iedere gepensioneerde, maar in 2060 ligt dat op twéé werkenden per gepensioneerde. Een halvering! Kortom, de pensioenlasten kunnen eenvoudigweg niet meer opgebracht worden. En het is ook nog maar de vraag of er over twintig of dertig jaar in Nederland überhaupt nog zoiets als een AOW bestaat.
Wat betreft het ‘holistisch financieel pakket’ wil ik de bedenker van het idee, Lans Bovenberg, citeren: “Wie met pensioen gaat, verkoopt zijn huis aan een woningbouwcorporatie en gaat huur betalen. De verkoop van het huis levert een bedrag op dat gebruikt kan worden voor een ‘zorgpensioen’: de uitkering gaat omhoog naarmate je meer zorg nodig hebt. Huurders bouwen geen zorgpensioen op via een huis, maar kunnen het via pensioenpremies bij elkaar sparen. Voor hen verandert er weinig. Mensen met lage inkomens zullen een beroep kunnen blijven doen op de overheid. Ik verwacht dat uiteindelijk zo’n 25 procent van de Nederlanders de ouderenzorg aan huis niet helemaal zelf zal kunnen betalen. De allerduurste zorg, waarvoor bijvoorbeeld opname in een instelling nodig is, moet sowieso door de overheid betaald blijven worden.” Het pensioenfonds krijgt in de plannen van Bovenberg meer de rol van verzekeraar, die geld uit woningverkoop beheert en uitkeert. Dat lijkt me een prima oplossing in onze aanstaande ‘Economie van het Geluk’.
In dit kader moet het kabinet er ook voor zorgen dat de financiële industrie de burgers en ondernemers geen woekerpolissen, wurgende rentederivaten en ander gif verkoopt; dat de woningmarkt ingrijpend hervormd wordt, bijvoorbeeld door babyboomers te verleiden hun grote huizen te verkopen en te verkassen naar kleinere woningen, door woningen makkelijker te splitsen, door ruim baan te geven aan ‘micro-appartementen’, woongroepen en ‘tiny living’, waardoor mensen met minder overhead door het leven kunnen. Ook het aantal sociale huurwoningen kan minder, mensen kunnen vaker een ‘room mate’ erbij nemen en het puntenstelsel voor sociale huur moet gemoderniseerd. Hierdoor wordt de herverdeling tussen betaald en onbetaald (zorg) werk makkelijker.
Bron|Adjiedj Bakas