WAT WAAR IS EN NIET WAAR IS OVER HET CORONAVIRUS

Dat verschilt nogal. De meeste patiënten hebben koorts en luchtwegklachten, blijkt uit onderzoek dat is gepubliceerd in medisch tijdschrift The Lancet. Van de eerste 99 sinds 1 januari onderzochte patiënten in Wuhan had driekwart ontstoken longen, ontdekten onderzoekers op scans. Van die groep waren er op 25 januari 11 overleden en 31 naar huis gestuurd. 57 patiënten lagen nog in het ziekenhuis.

De symptomen bij deze Wuhanezen: vooral koorts (83 procent), hoesten (82 procent), kortademigheid (31 procent), spierpijn (11 procent), verwardheid (9 procent), hoofdpijn (8 procent), keelpijn (5 procent). Van alle bij instanties bekende patiënten met het nieuwe coronavirus heeft ongeveer een kwart ernstige tot zeer ernstige klachten.

Mannen van middelbare leeftijd lopen de grootste kans om ziek te worden als ze in contact komen met het Wuhan-coronavirus. Vooral als ze al iets onder de leden hadden. Onder de eerste 99 patiënten waren 67 mannen en 32 vrouwen. Hun gemiddelde leeftijd was 55,5 jaar. Ruim de helft had een chronische ziekte zoals diabetes, hart- of longproblemen. De eerste twee doden – mannelijke zestigers – hadden weliswaar geen chronische ziekte, maar waren beiden verstokte rokers. Vrouwen en kinderen lijken minder vatbaar voor het virus.

Het aantal besmettingen neemt sterk toe, en daarmee het aantal doden. Dat is logisch, want volgens virologen wordt er nu actief gezocht naar gevallen en veel meer getest dan aan het begin van de uitbraak. Hoe besmettelijk het coronavirus precies is, durft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) nog altijd niet te zeggen. Komende dagen en weken moet daarover meer duidelijk worden.
Van een pandemie – een wereldwijde uitbraak, zoals de Mexicaanse griep in 2009 – is op dit moment nog geen sprake. Maar gezien de snelle verspreiding, houden experts er wel rekening mee dat dat deze epidemie een pandemie kan worden. Het coronavirus 2019-nCoV verspreidt zich namelijk veel sneller dan zijn ‘neef’ SARS en lijkt daarin meer op griep. Gisteren steeg de teller tot 20.438 besmettingen in China en bijna 200 gevallen in 24 andere landen, waaronder België en Duitsland. Van de 425 doden zijn er twee buiten China: in de Filippijnen en Hongkong; beiden reizigers die in Wuhan waren geweest.

Kijk je naar de sterftecijfers tot nu toe, dan valt de corona-uitbraak in het niet bij een normale wintergriep in Nederland. Zo kostte de griepgolf van twee jaar geleden alleen hier al 9444 mensen het leven. Net als bij dit coronavirus (vooralsnog nul doden in Nederland) zijn de slachtoffers vooral ouderen en mensen met een verzwakte gezondheid.

Het coronavirus is echter geen gewoon griepvirus, zoals de viroloog Marion Koopmans, adviseur van de WHO, uitlegde in een interview met deze site. Het is een nieuw virus dat uit de dierenwereld naar mensen is overgesprongen. Daarom is er nog weinig over bekend, verklaart de Rotterdamse professor. Er is nog geen vaccin of specifieke behandeling voorhanden. Het enige dat artsen vooralsnog kunnen doen is het tegengaan van symptomen, zoals extra zuurstof toedienen aan patiënten die benauwd zijn.

Behalve hoe besmettelijk het precies is, is de grote vraag: hoe dodelijk is dit virus? De rigoureuze maatregelen die China heeft genomen om te voorkomen dat het virus zich verder verspreidt, zoals het isoleren van zo’n 50 miljoen mensen rond Wuhan – voeden de verbeelding. En de angst.

Een virus uit de dierenwereld, dat afwijkt van wat we al kennen, kan zich in uitzonderlijke gevallen als een lopend vuurtje over de wereld verspreiden. Dat risico is de laatste jaren toegenomen doordat mensen veel meer reizen en de bevolkingsdichtheid enorm is toegenomen. Het doemscenario is een pandemie van een zeer dodelijk virus zoals ebola in arme Afrikaanse landen, waar veel mensen onder slechte hygiënische omstandigheden dicht op elkaar gepakt leven in grote steden.

Het nieuwe coronavirus is gelukkig lang niet zo dodelijk als ebola, maar ernstig genoeg voor de Wereldgezondheidsorganisatie om er een internationale noodtoestand voor uit te roepen. Die geeft de WHO een coördinerende rol in de wereldwijde bestrijding van het virus. Landen volgen de aanwijzingen van de Wereldgezondheidsorganisatie doorgaans op.

De internationale noodtoestand werd afgelopen decennia uitgeroepen voor de Mexicaanse griep (2009), polio (2014), het zikavirus (2016) en ebola (2014 en 2019). Ook epidemieën van SARS, MERS en onder meer vogelgriep zorgden wereldwijd voor behoorlijk grote onrust.
Qua aantal besmettingen is het nieuwe 2019-nCoV-virus nu al groter dan SARS en MERS, neefjes uit de familie van coronavirussen.  MERS is zeer dodelijk, maar niet zo besmettelijk: ruim 34 procent van de geïnfecteerden stierf (858 doden op bijna 2500 besmettingen). Het sterftepercentage van SARS lag rond de 10 procent (774 doden op ruim 8000 gevallen). Ook die ziekte verspreidde zich echter aanzienlijk langzamer dan het Wuhan-coronavirus, waarbij de teller binnen twee maanden al op meer dan 20.000 gevallen staat.

Wat betreft besmettelijkheid neigt het nieuwe virus dus meer naar griep. De Mexicaanse griep was zéér besmettelijk: een op de drie aardbewoners raakte destijds besmet. Gelukkig was dat virus mild: een op de duizend geïnfecteerden overleed (0,1 procent). Het RIVM schat het sterftecijfer van het Wuhan-coronavirus vooralsnog op 2 procent. De komende maanden zullen uitwijzen waar ‘2019-nCoV’ op de ranglijst van ernstige uitbraken komt.

De meeste van de vijftien Nederlanders die afgelopen weekend uit Wuhan zijn geëvacueerd, zitten komende twee weken thuis in quarantaine. Zij mogen niet naar buiten, zelfs niet de tuin in of hun balkon op. Ook mogen ze geen bezoek ontvangen of pakjes aannemen. Ze moeten 2 meter afstand bewaren van hun huisgenoten. Het bed delen met hun partner mogen ze alleen als die ook in China is geweest. De huisgenoten mogen wel gewoon naar buiten en met andere mensen in contact komen. De evacués die niet thuis kunnen of willen blijven, bijvoorbeeld omdat ze in een studentenhuis wonen, zijn op een centrale plek in quarantaine gezet.

Alle geëvacueerde Nederlanders hebben dagelijks telefonisch contact met de GGD. Ze zijn gevraagd dagelijks hun temperatuur op te nemen en te letten op ziekteverschijnselen. Dat gebeurt op basis van vertrouwen. Zolang ze geen gezondheidsklachten hebben, zijn strengere maatregelen volgens de GGD en het RIVM niet nodig.

Volgens de GGD verandert dat niets aan de situatie: thuisquarantaine van de Nederlanders uit Wuhan is de juiste aanpak. Veel andere landen hebben hun uit Wuhan geëvacueerde landgenoten op een centrale locatie in quarantaine geplaatst. Frankrijk observeert mensen twee weken in een vakantiedorp in het zuiden. Australië heeft reizigers afkomstig uit Wuhan tijdelijk op een eiland geparkeerd in de Stille Oceaan. Japan heeft een heel cruiseschip in quarantaine geplaatst na een geval van besmetting aan boord. Volgens het RIVM kiezen landen voor zulke maatregelen omdat zij niet, zoals Nederland, beschikken over een structuur van regionale GGD’s die mensen kunnen bijstaan. ,,Uit ervaring blijkt dat thuisquarantaine net zo goed werkt als groepsquarantaine.’’

Die kans is inmiddels reëel. Achter de schermen zijn huisartsen, GGD’s, ziekenhuizen en het RIVM ‘op een ernstig scenario’ voorbereid. Zo zijn artsen verplicht verdenkingen van het coronavirus te melden bij de GGD. Patiënten worden dan getest. Een besmette patiënt wordt direct geïsoleerd om te zorgen dat het virus zich niet verder kan verspreiden.

Reizigers uit China preventief testen heeft volgens het RIVM geen nut. Evenmin als alle passagiers die op Schiphol landen controleren op koorts: daar spoor je vooral mensen met gewone griep of verkoudheid mee op. Geïnfecteerden met het coronavirus hebben de eerste dagen nog zo weinig virus in het lichaam, dat de ziekte nog niet kan worden aangetoond. Daarom wordt pas een test gedaan als mensen die afgelopen twee weken in de regio Wuhan zijn geweest, of contact hebben gehad met een patiënt met het nieuwe coronavirus, klachten hebben. Volgens het RIVM hebben Nederlandse ziekenhuizen genoeg capaciteit om ernstig zieke patiënten op te nemen op de intensive care. Dat wordt een ander verhaal als de uitbraak in China niet te beteugelen blijkt en mensen ook hier massaal naar de dokter of het ziekenhuis rennen bij de eerste verkoudheidsklachten.

Rusland heeft het coronavirus toegevoegd aan een lijst van ‘bijzonder gevaarlijke besmettingen’. Met die status kunnen buitenlanders die besmet zijn het land worden uitgezet. Rusland gaat in Siberië een quarantainegebied opzetten voor Russen die worden geëvacueerd uit het epicentrum van de Chinese coronavirusuitbraak. Vorige week sloot Rusland al de 4250 kilometer lange landgrens met China; buren Noord-Korea, Mongolië, Kazachstan en Nepal deden hetzelfde.

De Verenigde Staten weigeren vanaf 2 februari buitenlanders die de twee weken daarvoor in China zijn geweest. Ook Australië, Nieuw-Zeeland en Israël zijn hiertoe overgegaan. In Engeland studeren 100.000 Chinezen. Een daarvan keerde ziek terug uit Wuhan. Een aantal universiteiten heeft studenten die na Chinees Nieuwjaar terugkeerden in quarantaine geplaatst. Frankrijk heeft ‘een dam’ opgeworpen tegen de ziekte door meteen 150 isolatiekamers in te richten in 36 ziekenhuizen. Dat andere landen ogenschijnlijk strengere maatregelen nemen, heeft onder meer te maken met de lokale cultuur. Zo heeft de VS een sterke claimcultuur, die ertoe leidt dat overheden anders met risico’s omgaan.

Ja. Het permanente comité van het politbureau, het dagelijkse bestuur van China, heeft gisteren erkend dat er fouten zijn gemaakt ‘en dat voortaan alerter moet worden ingegrepen als zich een nationale noodsituatie voordoet’. Verder zegt het comité (lees: president Xi) dat ,we eindelijk wat gaan doen aan de ongeregelde markten waar illegaal wilde dieren worden verkocht. Vermoed wordt dat de uitbraak van het coronavirus in december is begonnen op een vismarkt in de stad Wuhan. Bijna zeven weken duurde het eer groot alarm werd geslagen. Zeventien jaar geleden werd de SARS-epidemie door Peking ruim drie maanden onder de pet gehouden. China kreeg daarvoor de wind van voren van onder andere de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Die heeft na aanvankelijke complimenten over de aanpak van het coronavirus toch weer reden tot boosheid. Al op 1 december 2019 was de eerste zieke in Wuhan bekend. Grote manifestaties – inclusief een banket voor 40.000 genodigden – gingen ondanks besmettingsrisico gewoon door. Weer werd slecht nieuws dus onder de pet gehouden, zeggen critici. Pas op 20 januari bevestigde een gezaghebbende arts op de staatstelevisie het bestaan van het gevaarlijke virus. 

Onlangs erkende de vanwege passiviteit nagewezen burgemeester van Wuhan dat het inderdaad allemaal beter had gekund maar dat hij persoonlijk niets fout had gedaan. ,,Ik kan alleen informatie verspreiden als ik daarvoor toestemming krijg”, aldus burgemeester Zhou Xianwangh. De Chinese staatsmedia melden nu weinig over de toenemende, internationale, kritiek en herhalen liever dat China op 28 januari nog complimenten kreeg van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).

Op de Chinese televisie worden ook vooral felicitaties voor de aanpak voorgelezen, afkomstig uit onder andere Laos, Pakistan, en Costa Rica. Buiten China voeren Chinese ambassadeurs ondertussen een PR-offensief tegen ‘hysterie in de westerse media’. Ze hekelen met name het Amerikaanse besluit om reizigers die recent in China zijn geweest de toegang tot de VS te weigeren. Volgens China misbruiken de Amerikanen de epidemie om politieke en economische redenen. Een Amerikaanse minister liet zich vorige week ontvallen dat door het coronavirus banen zouden terugkomen naar de Verenigde Staten.

Cruise-organisatoren hebben verschillende maatregelen genomen. Amerikaanse maatschappijen verbieden iedereen die de laatste twee weken in China was in te schepen. Noorse maatschappen nemen voor vertrek de temperatuur op van alle reizigers. Aanlegplaatsen in China en Hongkong zijn tijdelijk van het reisprogramma geschrapt. Advies eenmaal aan boord: vaak handen wassen. Twee Chinese opvarenden aan boord van het cruiseschip Costa Smeralda, dat voor de kust van het Italiaanse Civitavecchia uit voorzorg voor anker moest, blijken niet besmet met het coronavirus. Sinds die verdenking was gerezen, moesten de 1000 bemanningsleden en 6000 passagiers – onder wie 750 Chinezen – aan boord blijven. Dat kost geld en dat willen de cruise operators voorkomen.

De verspreiding vindt plaats door uitgeademde minidruppeltjes met virusdeeltjes. Als een besmet persoon hoest in je omgeving kun je het virus oplopen, mondkapje of niet. Wie bijvoorbeeld een besmet voorwerp aanraakt en daarna zijn gezicht aanraakt kan zichzelf besmetten. Handen wassen na een bezoek aan openbare ruimtes is belangrijker dan een kapje. De belangrijkste maatregelen die mensen kunnen nemen om verspreiding van het coronavirus te voorkomen, zijn heel simpel, aldus het RIVM. Deze maatregelen gelden voor alle virussen die griep en verkoudheid kunnen veroorzaken. 1. Was je handen regelmatig. 2. Hoest en nies in de binnenkant van je elleboog. 3. Gebruik papieren zakdoekjes.

De weinig sexy naam ‘2019-NcoV’ die de WHO aan het virus gaf, is tijdelijk. Pas in oktober stelt een commissie de definitieve naam vast voor deze epidemie. Dat is een gevoelig proces: de naam mag geen negatieve associaties oproepen met namen van mensen, plaatsen, dieren en voedingsmiddelen, omdat mensen die uit angst dan misschien gaan vermijden. De technische aanduiding 2019-NcoV is een combinatie van het jaar waarin het virus de kop opstak en de Engelse afkorting voor Nieuw Corona Virus. Het is familie van al langer bekende coronavirussen als SARS en MERS. Als je het onder een elektronenmicroscoop bekijkt, heeft hij uitsteeksels met een bolletje erop. Dat ziet er een beetje uit als een kroon. De Latijnse naam voor kroon is corona – vandaar de familienaam. Met het gelijknamige Mexicaanse biertje heeft het in elk geval niets te maken – alle complottheorieën ten spijt. Het nieuwe virus staat inmiddels ook bekend als ‘Wuhan coronavirus’ – sommige media gebruiken het populaire Wu Flu (Wuhan griep).

Kortste antwoorden zijn respectievelijk: nee, nee en ja. Het virus kan niet via de post worden bezorgd, afgaande op hoe vergelijkbare virussen als SARS en MERS zich gedroegen. Het virus valt buiten een lichaam snel uit elkaar en kan dan niet overleven. Zeker niet op karton, verpakkingsmateriaal of andere spullen. Andere coronavirussen verspreiden zich niet op deze manier en we hebben geen reden om aan te nemen dat dit voor dit nieuwe coronavirus anders is. Er is van dit virus wereldwijd nog geen geval bekend van besmetting via producten die uit China zijn opgestuurd. De kans dat het virus overslaat van een mens naar een huisdier is extreem klein, zeggen specialisten. Zo lang je je huisdier niet meeneemt naar een Chinese vismarkt is er geen reden tot zorg. Chinees eten is in Nederland geen probleem. Ten eerste omdat het meeste eten niet uit China komt, ten tweede wordt veel eten verhit en behandeld en dat doodt het virus.

Ook als de omvang van het coronavirus vergelijkbaar blijft met de vorige SARS-epidemie (2002-2003) zal de economische schade veel groter zijn, omdat de Chinese handel inmiddels een veel groter aandeel heeft in de wereldeconomie, schat de Rabobank in een analyse. 

Van paniek is geen sprake, maar bedrijven beginnen wel wat ongerust te worden, blijkt uit een rondgang langs verschillende bedrijven en ondernemersverenigingen.

Nu Valentijnsdag met rasse schreden dichterbij komt, groeit de bezorgdheid, merkt bijvoorbeeld Evofenedex. De vereniging behartigt de handels- en logistieke belangen van ruim 15.000 bedrijven. ,,De verwachting is dat dit een behoorlijke uitdaging gaat worden”, zegt woordvoerster Ellen Timmer. Omdat veel luchtvaartmaatschappijen hun passagiersvluchten van en naar China hebben opgeschort en zij normaliter ook vrachtladingen meenemen dreigt daardoor een capaciteitsprobleem. ,,Van paniek is geen sprake maar we krijgen de laatste dagen wel meer telefoontjes en vragen”, zegt ook Edwin van Scherrenburg van VNO-NCW. Volgens de woordvoerder van de ondernemersvereniging is het koffiedik kijken hoe het zich nu verder ontwikkelt. ,,Veel bedrijven die handel met China drijven of daar een kantoor hebben weten niet hoe het probleem hen zal treffen. De gevolgen zullen waarschijnlijk pas verderop duidelijk worden.”

De afgelopen dagen heeft een aantal Nederlandse bedrijven personeel verboden af te reizen naar het land en soms wordt er ook personeel teruggehaald. Zo heeft scheepsbouwer Damen, die werven heeft in de getroffen provincie Hubei en in het iets zuidelijker gelegen Hunan, besloten een verbod af te kondigen om naar werven te reizen. Bovendien zijn er volgens een woordvoerder ‘strikte hygiënemaatregelen’ genomen. Ook advies- en ingenieursbureau Arcadis vertelt voorzorgsmaatregelen te hebben genomen. Het bedrijf heeft een kantoor in de getroffen provinciehoofdstad Wuhan. Dat kantoor blijft tot nader order gesloten. De 40 werknemers kunnen allemaal thuiswerken, vertelt woordvoerder Tim Preger. Van het terughalen van medewerkers is geen sprake. ,,We hebben één Nederlandse in Wuhan en die blijft daar voorlopig gewoon.”

Verder houdt het bedrijf zich aan de reisadviezen van de overheid en raadt het niet-essentiële reizen naar het gebied af. ,,We zijn voorzichtig en wachten af wat er gaat gebeuren”, vat Preger samen.

Verf- en coatingsconcern AkzoNobel heeft een poedercoatingfabriek in Wuhan, maar de multinational houdt zich op de vlakte over maatregelen en de mogelijke impact. ,, China is een belangrijke markt voor AkzoNobel. Het welzijn van onze medewerkers en families heeft de hoogste prioriteit”, aldus woordvoerder Hugo Stienstra.

De verwachting is dat het aantal besmettingen de komende weken nog blijft stijgen. De komende maanden zullen zeker in China de gezondheidsdiensten er hun handen vol aan hebben, maar ook in steeds meer andere landen. ,,Nu het aantal gevallen elke vijf dagen verdubbelt, hebben we te maken maken met een marathon, niet met een sprint’’, zei bijvoorbeeld de Britse gezondheidsminister Matt Hancock tegen de BBC. Optimisten hopen dat alle quarantainemaatregelen effect hebben en het virus de wereld uit helpen. Zo ging het immers met het vergelijkbare virus SARS in 2003. Maar dan is het wachten op het volgende virus, stellen onderzoekers. De omstandigheden waaronder dit soort virussen kunnen gedijen zijn op veel plaatsen aanwezig.

Er zijn al minstens 200.000 besmettingsgevallen? Een video van ‘verpleegster’ Jin Hui uit provincie Hubei (hoofdstad: Wuhan) doet de ronde op Facebook. De vertaling van haar teksten klopt niet en bovendien blijkt ze een uniform te dragen dat niet wordt gedragen in de provincie Hubei. Fakenews, volgens factcheckers bij de BBC.

Chinese zieken zouden niet naar de dokter gaan omdat de behandelkosten te hoog zijn? De Chinese overheid vergoedt alle kosten als het coronavirus bij de patiënt is bevestigd. De Franse krant Le Monde publiceert het verhaal van een bezorgde familie in Wuhan die al 2600 euro aan kosten heeft gemaakt maar nog niets vergoed heeft gekregen.

Het virus is een biologisch wapen in ontwikkeling dat ontsnapte uit een laboratoriumcomplex in Wuhan? Gebaseerd op de interpretatie van een complotdenker van een artikel uit 2017 in het magazine Nature over een nieuw onderzoekscentrum naar gevaarlijke virussen in Wuhan. Het blad kwam daar zelf op terug: ,,We hebben geen bewijs dat dit klopt, wetenschappers beschouwen de dierenmarkt als belangrijkste bron van het coronavirus.’’

Andere internetkolder: farmaceutische bedrijven hadden al een serum klaar en hebben bewust het virus losgelaten in Wuhan; het virus was bestemd voor de weerbarstige Oeigoeren; Bill Gates helpt Chinezen met virus met geboortebeperking; de Amerikaanse president Donald Trump heeft in de strijd tegen het virus Coronabier in de ban gedaan; Corona heeft de merknaam heeft veranderd in Ebola Extra.

In diverse Aziatische landen zijn inmiddels arrestaties verricht wegens het verspreiden van nepnieuws.