KOPLOPERS TRUMP EN CLINTON WORSTELEN MET DE WETTEN

Ondertussen is Hillary Clinton bezig met haar eigen worsteling met de regels. De emails die ze tijdens haar ministerschap van buitenlandse zaken eigenwijs op haar eigen server afhandelde en opsloeg, zijn nog steeds in onderzoek bij de FBI – die daar weinig over zegt – en bij de media, want dankzij de controverse zijn ze grotendeels openbaar gemaakt. Heeft ze geheime informatie blootgesteld aan aanvallen van hackers? En is dat erg genoeg voor een strafvervolging? En kan ze dan nog kandidaat voor het presidentschap zijn?

Amerikanen hebben een bijzondere relatie met ‘de wet’. Het land heeft geen staatsreligie en geen oeroude mythe of epos over zijn ontstaan. In plaats daarvan vereren ze de grondwet, de rechtsstaat, en zelfs de talloze regels die ze zichzelf opleggen. Een autogordel dragen redt levens, maar de bordjes langs de snelweg zeggen simpelweg: “It’s the law”.

Wanhoop bij Republikeinen
Het vooruitzicht van een president die opdracht geeft tot martelen, iets wat volgens de Amerikaanse wet en het internationale recht onder geen enkele voorwaarde mag, leidde dan ook tot nieuwe golven van wanhoop bij vooraanstaande Republikeinen, en in militaire kringen. “Als een toekomstige president iemand door de CIA wil laten waterboarden, dan mag hij zijn eigen emmer meenemen, want CIA-mensen gaan dat niet doen”, zei een voormalig directeur van de dienst, Michael Hayden, tegen het publieke radio-netwerk PRI. En in een tv-interview zei hij, dat militairen een opdracht tot martelen zelfs zouden moeten weigeren. Dat is geen muiterij, onwettige opdrachten mag je nu eenmaal niet uitvoeren.

Dat wilde Trump in eerste instantie niet zomaar geloven. “Ze gaan echt geen bevel van mij weigeren, geloof me maar”, zei hij donderdag tijdens het tv-debat in Detroit. “Als ik zeg ‘doe het’, dan doen ze het. Daar gaat het om bij leiderschap.”

• De regels zijn de regels, kortom, maar hoe ze uitpakken, weet je pas als er mensen mee aan de slag gaan.

Wet oprekken
Maar een dag later had hij het licht gezien. Hij gaf een verklaring uit waarin hij schreef dat “Ik als president gehouden ben aan de wet, net als alle Amerikanen.” Maar hij wil dus wel die wet graag oprekken, zei hij later die vrijdag.  Moreel is er nog steeds niets verkeerd aan martelen, volgens de grootste kanshebber op de Republikeinse nominatie, en volgens veel van zijn aanhangers. “Want het werkt, en anders verdienen ze het in elk geval.”

Voor opluchting is hoe dan ook geen plaats, schreef hoogleraar recht en voormalig defensie-ambtenaar Rosa Brooks in de Washington Post. Want het verleden heeft aangetoond dat militairen en de CIA in de praktijk niet zo snel zullen weigeren als er weer een president komt die terreurverdachten hard wil aanpakken. Onder de regering van George W. Bush hadden vele topmilitairen, en zijn minister van buitenlandse zaken Colin Powell, grote bedenkingen bij het waterboarden van verdachten in geheime gevangenissen van de CIA in het buitenland.

Slappe ruggen
Maar de president omringde zich met juristen die er geen probleem in zagen, en de officiële memoranda van die juristen gaven die militairen slappe ruggen. “Hoe graag we het soms ook willen, de wet staat niet helemaal los van de politiek”, schrijft Brooks.

De regels zijn de regels, kortom, maar hoe ze uitpakken, weet je pas als er mensen mee aan de slag gaan. Dat geldt ook voor Clinton. Van de e-mails op haar server met nu als geheim beschouwde informatie, concludeert de Washington Post uit eigen onderzoek, verstuurde ze er zelf 104. Clinton houdt vol dat ze de informatie op het moment van versturen niet geheim was verklaard. Die classificatie gebeurt nu achteraf en veel te streng, zegt ze. En daar zit wat in. Een voormalig medewerker vertelde de Washington Post dat een van zijn mails aan Clinton nu als geheim wordt bestempeld, terwijl hij die informatie vorig jaar mocht publiceren in een boek.

TROUW