FAWAKA NANGA UNU BANGI?

Op dinsdag 1 maart 2022 was er weer een live uitzending van Econotori te volgen via Apintie TV. Deze 8e aflevering van het
programma had als onderwerp “Fawaka nanga unu bangi?: Ontwikkelingen binnen de bankensector”. Middels dit programma wenst de VES de samenleving uitgebreid te informeren over de stand van de economie, het economisch beleid en de gevolgen van economische beleidsbeslissingen van de regering voor de samenleving.

De panelleden waren:
– Rafiek Sheorajpanday – Surinaamse Bankiersvereniging
– Nicole Deira – Associatie van Surinaamse Fabrikanten
– Swami Girdhari – Vereniging van Economisten in Suriname
De MC was John Goedschalk en Mohini Wouter was belast met de huiskamervragen.

De discussie werd ingeleid door Swami Girdhari. Hij begon met het uitleggen van de rol van banken in de samenleving. Vervolgens ging hij dieper in op de 9 commerciële banken die in Suriname zijn voor de 600.000 inwoners. “Je zou denken dat ze elkaar flink zouden beconcurreren, waarbij de procedures helder en transparant zijn, de kosten draaglijk en redelijk en dat de dienstverlening uitstekend zou zijn. Helaas is de realiteit anders, het lijkt wel op een bankenkartel.” Swami Girdhari noemde enkele pijnpunten waaronder het feit dat de kostenopbouw bij de diverse bankproducten niet transparant
zijn, het verkrijgen van leningen voor o.a. productie een lijdensweg is, de berekening van de rente onduidelijk is en er verschillende kosten zijn geïntroduceerd voor de klanten zoals kosten voor stortingen, opnamen en pinnen. “Ook de dienstverlening is treurig: geringe kennis en desinteresse van baliemedewerkers, klantonvriendelijkheid en soms zelfs onbeschoftheid”.

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Hij geeft aan dat er internationaal een verschuiving is van “shareholder interest” naar “stakeholders benefits”. Onze banken dienen ook deze omslag te maken, richting de belangen van de stakeholders in de samenleving rondom de banken(sector), namelijk: de cliënten (burgers) en bedrijven. Hierbij staan klantvriendelijkheid en transparantie centraal. Banken moeten niet vergeten dat als ze geen cliënten meer hebben, zij ook geen recht van bestaan meer zullen hebben. Kernelement dient te zijn het Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen. Helaas ziet hij dit in Suriname weinig gebeuren.

Garantie fonds Girdhari vindt dat de Overheid samen met de banken beleid maken om bepaalde kansrijke sectoren zwaar te ondersteunen en daarmee, productie en ondernemerschap te stimuleren. “Waarom wordt het Garantiefonds niet benut? De banken willen het risico helemaal afgedekt hebben. Zouden zij niet bereid moeten zijn om te delen in het risico en ervoor zorgen dat de kans op falen kleiner wordt of zelfs helemaal weggewerkt wordt?” Volgens hem kiezen banken te vaak voor de makkelijke, korte termijn kredieten. Daarnaast komt het volgens hem ook vaak voor dat de kredietbeoordelaars geen
kennis hebben van sectoren en daardoor zo’n kredietaanvraag negatief beoordelen.

Open Markt Operaties
Het OMO (Open Markt Operaties) beleid van de CBvS met de Termijndeposito’s roept vragen op. Er is al door vele deskundigen gezegd dat de hoge rentes van de Termijndeposito’s niet goed is voor onze economie.

Financial Inclusion
Verder verwees hij naar het Herstelplan waarin staat dat via een wet Basisbankrekening financial inclusion zal worden bevorderd. Echter vindt hij dat we niet hoeven niet te wachten op een wet: “wat doen de banken zelf hieraan?” De samenleving mist de creativiteit van banken om intelligent
bankieren mogelijk te maken.

Vertrouwen
Vervolgens haalde Swami Girdhari de diverse schandalen bij banken aan. Dit schaadt het vertrouwen in de banken. Wat doen de banken hiertegen? In het financieel arrangement van de Regering met het IMF dat bekend staat als het Extended Fund Facility wordt gesteld dat onze banken zeer kwetsbaar
zijn. Er zullen bestuurshervormingen worden doorgevoerd bij de overheidsbanken om ervoor te zorgen dat ze volledig commercieel worden beheerd. De VES ziet graag dat in dit strategisch beleid er veel aandacht besteed zal worden aan mogelijkheden aan het gericht stimuleren van de productie in
bepaalde (groei)sectoren. Daarnaast dienen er ook een aantal belangrijke wettelijke regelingen te worden getroffen. Hij noemt onder andere het oprichten van een Autoriteit Financiële Markten voor controlerende regels van alle actoren in de geld– en kapitaalmarkt. Deze autoriteit zal zorg moeten
dragen voor eerlijke en transparante financiële markten, waarbij bescherming van de consumenten centraal staat. Het is belangrijk dat de burgers, de Overheid en het bedrijfsleven vertrouwen hebben in de banken en de financiële markten.
Mevrouw Nicole Deira heeft het onderwerp van de avond belicht vanuit het perspectief van het bedrijfsleven. Banken zijn heel belangrijk voor het bedrijfsleven en zijn over het algemeen verreweg de belangrijkste externe financier van het bedrijfsleven. Echter is een veel gehoorde klacht binnen het
bedrijfsleven dat bedrijven met goede ondernemingsplannen onvoldoende of niet in aanmerking komen voor bancaire financiering. Het is alom bekend dat micro– en startende bedrijven, innovatieve of snelgroeiende bedrijven, moeilijker in aanmerking komen voor financiering. De oorzaak daarvan
ligt bij het microbedrijf veelal aan onvoldoende aantoonbaar terugbetaalcapaciteit, een gebrek aan risicodragend vermogen, en onvoldoende garantiestellingen en/of onvolledige onderbouwing van een kredietaanvraag. De uitdaging is dat wij in Suriname juist te maken hebben met een
kleinschalige industrie en het overgrootste deel valt helaas in deze categorie. Om de bedrijvigheid te laten groeien, zullen risico’s genomen
moeten worden, evenwel verantwoorde risico’s. Welke rol kunnen banken daarbij spelen? Wij verwachten niet dat banken ongeoorloofd gaan financieren, maar dat risico’s zinvol gespreid worden zodat meer initiatieven in aanmerking kunnen komen voor financiering.

Alternatieven
Mevrouw Deira geeft aan dat het bedrijfsleven uitkijkt naar banken die ondernemers ondersteunen om op een andere manier passende financiering te vinden. Bijvoorbeeld, door het combineren van verschillende financieringsvormen, ook wel ‘gestapeld financieren’ genoemd. Denk hierbij aan
garantiefonds van de NOB. Volgens mevrouw Deira moet er een orgaan zijn die startende en micro– bedrijven helpt om een goed bedrijfsplan op te stellen zodat de terugverdienkracht duidelijk zichtbaar wordt voor de banken en zij hun risico beter kunnen inschatten en hopelijk daardoor meer financiering ter
beschikking kunnen stellen. Daarbij zou de overheid een gedeeltelijke garantiestelling kunnen geven (een soort van risico verzekering) waardoor de banken ook een stukje dekking hebben voor hun risico. Als overige suggesties noemde zij het exploreren van ‘nieuwe’ financieringsvormen zoals “crowdfunding” en het aangaan van samenwerkingsverbanden met als voorbeeld “IDB Invest” die heeft gepartnerd met een commerciële bank in 2020 om MKB line of credit te verstrekken.

Kritische kanttekeningen vanuit het bedrijfsleven
Zij geeft aan dat het bedrijfsleven zich afvraagt in welke mate de termijn deposito’s (TD) onder de zogeheten “Open Market Operations (OMO)” die de Centrale Bank verstrekt tegen gemiddelde rentes van 60% niet beperkend werken op het faciliteren van het bedrijfsleven. Immers met de TD’s zitten de
banken op een positieve reële rente in tegenstelling tot het uitzetten van geld. Daarnaast geeft zij aan dat als we willen inspelen op het “Local Content” verhaal, de vraag is in hoeverre de banken bereid zijn te kijken naar de alternatieve financieringsbronnen die beschikbaar gesteld kunnen worden
om goed op de vraag in te spelen? Overigens, wordt door velen het beleid van de banken als ad–hoc en klantonvriendelijk
ervaren.

Cashless systeem
Mevrouw Deira haalde het voorbeeld aan dat de bankiersvereniging het bedrijfsleven 2 jaar geleden heeft gevraagd te ondersteunen om naar een “Cashless system” te gaan en klanten aan te moedigen giraal te betalen. Er was een campagne hiervoor opgestart. Heel wat bedrijven binnen de
ASFA en het bedrijfsleven hebben gehoor gegeven aan die oproep. “Echter kwamen we in een omstandigheid die het gevoel gaf dat juist deze bedrijven werden afgestraft tijdens de pandemie. Ze konden niet aan cash komen van de banken. Als je van je eigen rekening geld wilde lichten als bedrijf moest je
kosten betalen. En deze bedrijven kwamen ook niet in aanmerking om vreemde valuta aan te schaffen via de banken
en moet vaak veelal op cambio’s een beroep worden gedaan, met cash. Het resultaat is dat we als bedrijfsleven terug zijn gestapt naar cash. Uiteindelijk moeten we denken aan de voortgang van ons bedrijf.

Het initiatief voor een cashless betalingssysteem, wordt door deze maatregelen door de
banken zelf weer ongedaan gemaakt.”
Tegenwerking van financiële inclusie
Verder ging ze in op de kosten voor het afstorten van vreemde valuta. Deze maatregelen worden vaak 1 voor 12 gecommuniceerd waardoor de bedrijven voor extra kosten moeten opdraaien voor hun eerste transacties. Verder is het risico dat bedrijven – vooral MKB, onderling weer naar een cash
systeem overgaan en alles zich buiten het bancaire circuit zal gaan afspelen. Het steeds veranderende beleid dat als ad–hoc wordt ervaren werkt remmend op Financiële inclusie: Een IDB publicatie van november 2020, toonde aan dat Suriname het laagste percentage van alle Caribische landen had die
aangaven toegang te hebben tot bankrekeningen en betaalpassen tijdens de COVID–19 pandemie. Zonder financiële inclusie blijven we op een cash systeem en is het moeilijk om nieuwe diensten aan te bieden zoals “peer to peer” transacties en het bedrijfsleven moet maar hiermee dealen.
Het bedrijfsleven zit niet hierop te wachten om telkens verrast te worden met maatregelen. Zij heeft het al moeilijk genoeg gelet op de tegenslagen die zijn geïncasseerd vanwege de COVID pandemie, en de steeds veranderende markt en wereldinflatie. “Wij vragen ons dus ook af: fawaka nanga oen
bangi? Maar in een meer positieve zin, met name: welke ontwikkelingen mogen wij verwachten in de bankensector die het bedrijfsleven en de banken nog dichterbij elkaar brengen?”
De heer Sheorajpanday geeft aan dat hij blij is dat de dialoog plaatsvindt. “We komen uit een diepe economische crisis welke de basis heeft in de ontsporing van de overheidsfinanciën, begrotingstekorten, hoge staatsschuld, stijging van de koers en de corona pandemie kwam daar nog bovenop. De samenleving en de banken hebben hier enorm onder geleden. Enerzijds zijn de banken een belangrijke speler om bij te dragen aan groei en ontwikkeling als facilitator en driver in sommige gevallen. Maar tegelijkertijd worstelen de banken ook met de gevolgen. We kunnen constateren dat we
het afgelopen jaar toch wel succesvolle stappen hebben gezet in het stabiliseren van de macro economische omgeving, er is een stukje fiscale discipline aan de dag gelegd, de wisselkoers is gestabiliseerd en de verwachting is dat de inflatie zal afnemen. Dit is een belangrijk basis fundament waarop we
moeten bouwen aan de groei en ontwikkeling. Het bankwezen is bewust van haar rol daarbij. Hij geeft aan te hebben gehoord
dat de banken het roer moeten ombuigen. Het gaat volgens hem niet zo zeer om dingen anders te doen, maar om de dingen die al in gang zijn gezet heel goed aansluiten op de aspiraties van de samenleving.

De doelstelling van de banken
Vervolgens haalde hij aan dat de banken onderschrijven dat iedere burger moet participeren, en de gelegenheid moet krijgen, in de kansen die er zijn. Financial Inclusion is een belangrijke doelstelling voor de bankiersvereniging: Toegang tot financiële diensten. Hij geeft aan dat de banken dit niet
alleen moeten doen, maar in partnerschap met de overheid. De banken hebben hun commitment hieraan uitgesproken en hebben stappen gemaakt. Er is bijvoorbeeld veel geïnvesteerd in digitale toegankelijkheid, mobile banking systemen, en tegelijkertijd is dat ook een evolutie. Daarnaast realiseren de
banken zich ook dat het persoonlijk contact belangrijk is. Ook hierin zetten de banken stappen, echter kampen zij hier nog
met enkele uitdagingen. Eerder is ook de basisrekening wet genoemd. De VCB bank heeft al een basisrekening
geïntroduceerd, daarnaast werkt de Hakrinbank ook hieraan. Er zijn initiatieven van verschillende banken die aan producten werken die toegankelijker en eenvoudigere zijn.

Integriteit
Volgens de heer Sheorajpanday is er ook een krachtenveld gaande tussen de bonafide burgers en bedrijven, die zich houden aan de regels en voorschriften, en de burgers en bedrijven die dit niet doen. Dit zijn risico’s zoals witwassen. Suriname is nu bezig met de NRA waarbij de assessors ons
toetsen met betrekking tot de effectiviteit van het regime. Dit is belangrijk want als Suriname niet goed door de toets komt
zullen we in een financieel isolement komen. Onze economie is gebaat bij toegang tot het internationaal financieel systeem.
Dat betekend dat we geen lokale norm kunnen hanteren, maar een internationale norm. Banken hebben hier de verantwoordelijkheid om de goede krachten te ondersteunen en het financieel systeem integer te houden. De tweede doelstelling is daarbij het systeem integer houden. Echter is het
nog een grote uitdaging om de 2 doelstellingen met elkaar te verzoenen. Het zoveel mogelijk toegang bieden tot het systeem en daarnaast ook het systeem integer houden. Het is een uitdaging om de goede risico’s (de eerlijke burgers en bonafide ondernemers) vlot door het proces heen te
trekken en te kunnen scheiden van de hogere risico’s. Hier moet scherper naar gekeken worden en dit kan langer duren
en eventueel ook worden afgewezen. Dit is nog een aspect wat tijd vergt en hier werken de banken hard aan. Ook hier maken de banken stappen echter zijn deze nog onvoldoende en dit moet geïntensiveerd worden.
Het veilig stellen van gelden

Vervolgens ging hij over naar de OMO die ook eerder op de avond werd genoemd. Hij herhaalde dat de banken bijzonder zwaar zijn getroffen door de economische crisis. De devaluatie van de SRD heeft de solvabiliteit en de BIS ratio van de banken onderdruk gezet. Deze zijn de buffer om risico’s op te vangen en als deze onder druk zijn, zijn banken minder in staat om risico’s op te vangen. Het veilig stellen van de gelden die aan de banken toe vertrouwd zijn is de eerste prioriteit van de banken.
Hoge kosten
De heer Sheorajpanday geeft aan dat er eerder op de avond ook is gesproken over hoge kosten van de banken. De banken hebben ook hoge kosten voor bijvoorbeeld de IT, de systemen, risico beheersing, deze kosten zijn heel stevig. Daar is dan een spanningsveld. Banken zijn niet zo winstgevend. Het is niet dat de banken hoge winsten maken en dit is te zien in de resultatenrekeningen van de banken. “Misschien moeten we de verschillende tarieven wel beter uitleggen. Heel vaak zijn er ook goedkopere alternatieven die ook gebruikt kunnen worden. Ook deze moeten we misschien beter uitleggen.” De
banken realiseren zich dat deze zaken tijd vergen en dat de samenleving en de aspiraties die we hebben, tijd zullen nemen.
Tijd is ons niet altijd gegund. “Fawaka nanga unu bangi? We pusu dat ai go bun, ma unu no de ete”. De heer Sheorajpanday geeft aan dat hij de input en openhartigheid die aan de dag is gelegd waardeert. Samen in partnerschap met ASFA, de VES, de samenleving, de cliënten en de overheid werken de banken eraan om te verbeteren en de bijdrage te leveren aan de groei en ontwikkeling die van ons wordt verwacht. Zoals gebruikelijk werden kijkers in de gelegenheid gesteld om vragen te stellen en zodoende de discussie voort te zetten met de panelleden. Voor de uitgebreide uiteenzetting van de ingekomen vragen, wordt er verwezen naar de herhaling van deze editie via de link:
https://www.youtube.com/watch?v=2YTGb5Ur1Mk&t=553s

Bron| VES