ANALYSE | PALMOLIE PATAMACCA BESTAAT ALLEEN IN DROMEN

De Patamacca-deal die de regering-Venetiaan in 2004 sloot met China Zhong Heng Tai Investment Company Ltd. (CZHT), blijft de gemoederen in Suriname na ruim achttien jaar nog steeds bezighouden. In De Nationale Assemblee werd de kwestie vorige maand weer ter sprake gebracht. En hoewel het overduidelijk is dat de Chinezen geen enkele afspraak zijn nagekomen en nog geen druppel palmolie hebben geproduceerd, wordt er geen enkele actie ondernomen.

Het klonk te mooi om waar te zijn toen de toenmalige regering op 16 januari 2004 na twee jaar onderhandelen de handtekening zette onder een overeenkomst met het onbekende CZHT voor de opzet van een palmoliebedrijf. In ruil daarvoor kreeg de onderneming 52.000 hectare grond die tot ontwikkeling gebracht zou worden. Met ook nog een optie voor een soortgelijke concessie.

Het bedrijf zou tot ruim 600 miljoen dollar investeren. Te Patamacca zou direct worden begonnen met de aanplant van honderdduizenden palmbomen, die de grondstof voor de palmolie moeten leveren. Om de oogst te kunnen verwerken, zouden vier raffinaderijen worden gebouwd en er zouden minimaal vijfduizend arbeidsplaatsen voor de lokale bevolking worden gecreëerd.

Ook zou zelfs een nieuwe stad verrijzen: Patamacca-stad zou aan naar schatting 15.000 mensen een dak boven het hoofd bieden. Compleet met een school, winkels en een klein ziekenhuis! Om de palmolieproducten af te kunnen voeren, zou in het nabijgelegen Albina een nieuwe haven worden aangelegd.

Volgens directeur Liu Jiang van het bedrijf was de financiering voor de realisatie van het project weliswaar nog niet rond, maar hij verwachtte dat dit niet lang meer op zich zal laten wachten. De Chinese regering had, zo zei hij, in ieder geval enkele tientallen miljoenen dollars in het vooruitzicht gesteld. Allemaal vage beloftes, die direct de alarmbellen hadden moeten doen afgaan.

Pas na twee jaar kwam CZHT met de vereiste bankgarantie van ongeveer vijftien miljoen euro over de brug. Maar in de praktijk gebeurde er vervolgens weer bitter weinig. Behalve dan dat de Chinezen op grote schaal bomen begonnen te kappen en het rondhout massaal ons land uit droegen, zonder dat er ook maar één cent in de staatskas belandde. De nieuwe stad en de haven in Albina bleken alleen in de voorgeschotelde dromen te bestaan, laat staan dat die duizenden banen voor de lokale bevolking er kwamen.

Waarom de regering-Venetiaan er destijds voor gekozen heeft om met de Chinezen in zee te gaan, is bijna twintig jaar later nog steeds een groot raadsel. Alles aan de deal rammelde. Wat is er achter de schermen gebeurd? Hebben ambtenaren of politici soms hun zakken kunnen vullen? Dat blijft een groot geheim.

Feit is echter dat het een fabeltje is dat de Chinese investeerders het echt goed voor zouden hebben met Suriname. En dat politici zich elke keer weer gek hebben laten maken door de mooi aangeklede verhalen enopzichtige schijnbewegingen van CZHT, is helemaal onbegrijpelijk. Want het bedrijf handelde volledig in strijd met wat in de overeenkomsten was vastgelegd.

CZHT kon zo jaren voortmodderen. Totdat in 2016 (dus ruim tien jaar nadat ze in Suriname begonnen waren), de Chinezen als donderslag bij heldere hemel de eerste ‘obe pit’ onder toeziend oog van president Desi Bouterse plantten. Met deze ‘symbolische inzaai’ zou het langverwachte palmolieproject eindelijk officieel van start gaan. In 2019, wanneer de eerste inzaai van 2000 hectare verwerkt zou worden, zou Suriname zeker 6 miljoen liter spijsolie per jaar produceren.

Directeur Liu Jiang zei ook “bijzonder blij” te zijn. We beginnen met 2.000 hectare, maar op den duur zullen wij de grootste producent van palmolie in het Caribisch gebied zijn”, pochte hij verder. In 2019 zouden de eerste vruchten geoogst worden en in de beginfase verwachtte hij op jaarbasis maar liefst zes miljoen liters palmolie te produceren.

Maar in 2019 werd er niet geoogst en geproduceerd zoals beloofd, ook in de jaren die volgden niet. Wat er met de honderdduizenden planten is gebeurd die zouden worden geplant, is ook een groot raadsel. Ondertussen gaat de houtkap in het gebied ongestoord door.

Hoewel opeenvolgende regeringen hebben verzuimd hebben de samenwerking met CHTZ terecht te beëindigen, kunnen vooral bij de rol die huidig vice-president Ronnie Brunswijk heeft gespeeld en nog speelt, dikke vraagtekens worden gezet.

Kort nadat de deal was getekend, verzette vooral zijn achterban in Moengo zich om uiteenlopende redenen tegen de komst van de Chinezen. En hoewel zij eerst op de ondersteuning van hun voorman konden rekenen, draaide hij later als een blad aan hun boom om en staakte zijn verzet. De vermoedens van menigeen dat hij was omgekocht met een flinke concessie, konden nimmer hard gemaakt worden.

In 2019 eiste hij als fractievoorzitter van oppositiepartij Abop in De Nationale Assemblee plotseling dat de vergunning van het Chinese bedrijf zou worden ingetrokken omdat er veel mis is en de regering zand in de ogen zou worden gestrooid. Brunswijk vond dat te Patamacca allerlei zaken plaatsvonden die volgens wet en regelgeving niet door de beugel konden.

Toenmalig president Desi Bouterse reageerde echter laconiek en zei dat er eerst “huiswerk gemaakt moet worden en dat moet worden nagegaan hoe deze zaak opgelost kan worden. Ik kom er nu ook niet uit”, aldus Bouterse, die later dat jaar een zeldzame buitenlande reis naar China zou maken. En hij wilde de sfeer daarbij niet laten verzieken door op te treden tegen CZHT. Daardoor bleef het vervolgens weer volledig stil.

Eind 2020 haalde Brunswijk, die inmiddels vicepresident was, de kwestie opnieuw aan tijdens een persconferentie want er was nog steeds geen olie geproduceerd. “In plaats daarvan wordt er wel hout verwerkt en geëxporteerd”, aldus de tweede man van het land. Hij wilde opnieuw dat er een onderzoeken moest komen naar CZHT.

Die persconferentie schoot in het verkeerde keelgat bij het Chinese bedrijf, dat als door een wesp gestoken reageerde. In een verklaring liet het bedrijf weten dat door de valse informatie de reputatie van het bedrijf in Suriname ernstig is geschaad en dat er inbreuk heeft plaatsgevonden in de wettelijke rechten en belangen van het bedrijf.

Maar er werd geen verklaring gegeven voor het feit dat het bedrijf meer dan vijftien jaar meende te moeten experimenteren alvorens kan worden begonnen met het planten en oogsten van palmolie. “Tegen zulke valse beschuldigingen door vicepresident Brunswijk behoudt het bedrijf zich het recht voor om wettelijke aansprakelijkheid na te streven”, bluften de eigenaren.

Omdat er kennelijk nog geen enkele actie was ondernomen en ook Brunswijk zelf geen maatregelen had kunnen of willen nemen tegen CZTH, zei hij vorige maand geleden in het parlement dat de regering nu echt minister Parmanand Sewdien van Landbouw, Veeteelt en Visserij de opdracht te hebben gegeven om de palmoliedeal juridisch goed te onderzoeken. Opnieuw zei hij dat niet zal worden geschroomd om aan de intrekking van de vergunning aan De Nationale Assemblee voor te leggen. Weer reageerden de Chinezen pissig, maar vooralsnog gebeurt er weer niets. Waardoor de dag waarop CZHT de deur zal worden gewezen, waarschijnlijk nog heel ver weg is.

ANALYSE|ARMAND SNIJDERS