KAN BRAZILIË ZORGEN VOOR VREDE TUSSEN RUSLAND EN OEKRAÏNE?
De Braziliaanse president Lula werpt zich op als leider van een groep landen die volgens hem een belangrijke rol kunnen spelen bij vredesbesprekingen tussen Rusland en Oekraïne.
Het gaat om de landen in de Global South, met India, Indonesië en Brazilië voorop, en daarnaast een aantal grote landen in Afrika zoals Zuid-Afrika. Lula ziet die groep als een verzameling landen die niet betrokken is bij de oorlog in Oekraïne, maar wel vrede wil.
Volgens geopolitiek analist Alex Krijger is de oproep van Lula een signaal dat de wereldorde kantelt. ‘Europa denkt nog steeds het centrum van de wereld te zijn. Maar we moeten beseffen dat een groot deel van de wereld toch wel anders denkt over de oorlog in Oekraïne.’ Daar moet naar geluisterd worden, denkt hij. ‘Als je niet de hand reikt naar landen als Brazilië, dan gaan zij in het kamp van China of Rusland zitten.’
volgens Tony van der Togt, Rusland-kenner van Instituut Clingendael, speelt de oproep van Lula echter vooral Rusland in de kaart. ‘Ik denk dat dit hele vredesinitiatief geen enkele kans van slagen heeft. Noch Lula, noch de Chinese president Xi Jinping hebben de Russische invasie veroordeeld. Aan de andere kant zeggen ze wel belang te hechten aan territoriale integriteit en soevereiniteit. Dan vraag ik me toch af wat voor bemiddelaars dit dan zijn.’
Lavrov
Lula heeft zich in zijn korte regeerperiode al meerdere keren uitgelaten over de oorlog in Oekraïne. Zo veroordeelde hij enerzijds de wapenleveranties aan het land, terwijl hij ook overleg heeft gevoerd met de Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergei Lavrov. Volgens Van der Togt valt de oproep van Lula dan ook niet goed in Oekraïne. ‘Zij worden ook niet benaderd voor deze zogenaamde bemiddeling.’
‘We moeten ons beseffen dat een groot deel van de wereld anders denkt over de oorlog in Oekraïne.’
Daarnaast ziet Van der Togt dat Rusland zich steeds meer opwerpt als leider van een soort alternatieve wereldorde, samen met China en de BRICS-landen (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika). ‘Terwijl het Westen juist zoveel mogelijk probeert Rusland te isoleren, en politiek en economisch druk uitoefent om te voorkomen dat andere landen Rusland helpen de sancties te ontwijken.’Volgens Krijger is het van belang dat het Westen met een open vizier naar het Zuiden kijkt.
‘Het is bijvoorbeeld niet normaal, dat Frankrijk en Engeland nog steeds een permanente zetel in de VN-Veiligheidsraad hebben, terwijl grote landen als India, Indonesië en Brazilië daar niks te vertellen hebben‘.
Als Europa echt de ambitie heeft om één grote geopolitieke speler te worden, dan zou je gewoon eens een keer met alle Europese leiders met Commissievoorzitter Ursula von der Leyen een hele goede reis moeten maken naar bijvoorbeeld Latijns-Amerika, de belangrijkste Afrikaanse landen en naar India en Indonesië. Om te laten zien dat je bereid bent om op een andere manier met elkaar om te gaan’, zegt Krijger.
Eigen boezem
De landen in de Global South moeten wel degelijk serieus genomen worden, beaamt ook Van der Togt. ‘En je moet ook de hand in eigen boezem durven steken. Wij zeggen vaak dat het ons gaat om de handhaving van de internationale rechtsorde, maar daar zijn we niet altijd consistent in geweest.’ Daarnaast zouden de landen in de Global South moeten bedenken dat de oorlog in Oekraïne meer is dan een Europese oorlog waar ze niks mee te maken hebben, los van het graan dat minder makkelijk geëxporteerd kan worden. ‘Oekraïne probeert deze landen meer aan hun zijde te krijgen, met het argument dat dit een dekolonisatieoorlog is waar meer begrip voor opgebracht zou moeten worden.’
‘Ik denk dat China de enige partij is die echt hier druk kan uitoefenen op Rusland’
De vraag is of de Global South-landen hier begrip voor zullen hebben. ‘In een deel van Afrika wel’, denkt Van der Togt. ‘Hoewel andere landen worden gesteund door Russische militairen. Maar als je naar het stemgedrag in de Algemene Vergadering van de VN kijkt, dan is het niet zo dat de hele Global South achter Rusland staat.’
De vredesgroep die Lula wil vormen is volgens Van der Togt ook niet de ideale partij voor vredesbesprekingen tussen Oekraïne en Rusland. ‘Ik denk dat China de enige partij is die echt druk kan uitoefenen op Rusland. Maar op dit moment is er geen enkele ruimte voor serieuze onderhandelingen, omdat je daarvoor een situatie nodig hebt waarin beide kanten inzien dat er niks meer te halen is.’
Redenen
Dat nou juist Lula zich opwerpt om die landen te verenigen en zo een vredesinitiatief te ontwikkelen, heeft volgens Krijger veel te maken met het karakter van de Braziliaanse president. ‘Hij is al eerder president geweest en kiest altijd voor die wat onafhankelijke rol. Hij wil de wereld laten zien dat Brazilië terug is, terwijl hij in eigen land enorme problemen heeft op het gebied van inflatie en voedselveiligheid.’
Brazilië wordt hard geraakt door de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, terwijl de gevolgen van de corona-pandemie ook nog voelbaar zijn. Daarom heeft de oproep van Lula ook economische redenen, denkt Krijger. ‘Brazilië probeert nu ook samen met China buiten de dollar om te handelen. Dus ze zijn echt aan het kijken hoe ze op een andere manier vorm kunnen geven aan aan de wereldorde die in feite al sinds 1945 vastligt.’
GEO–POLITIEK
