COLUMN: HET RESULTAAT VAN RETORISCH ZELFBEWUSTZIJN
Het is een cliché, maar daarom niet minder waar: als je iets wilt veranderen moet je niet hetzelfde doen. De eerste keer dat ik dit hoorde kreeg ik zo een bijzondere gelaatsuitdrukking dat de wijsgeer die mij deze les bijbracht heel…erg…lang-…zaam…be-…gon…te…pra-…ten om mijn hersenen de tijd te geven het één en ander te verwerken. Ik ben niet zo snel van begrip, dus dit overkomt mij wel vaker. De bekende-blik-van-traagheid kwam echter dit keer door oprechte verbazing. Verbazing over iets dat zo logisch is, als wijsheid werd en wordt ervaren.
Een afgeleide van dit cliché is het spreekwoord “zelfs een ezel stoot zich niet twee keer aan dezelfde steen”. En als je tijdens het opruimen van de erfenis wat schrijf en drukwerk tegenkomt over een sapje dat meer dan twee decennia geleden gedronken werd en dat niet alleen zuur was maar achteraf ook nog bedorven bleek, gezien de goede zaken die fecaliën management bedrijven na het nuttigen hebben kunnen doen, dan ga je toch je eigen woordspelingen weer eens nalezen. Mocht u daar ook behoefte aan hebben, dan kan dat op het grootse wereldwijde netwerk van virtuele vrienden dat bijeenkomt in het gezichtsboek.
De reden waarom die o zo logische stelling verworden is tot cliché, is natuurlijk omdat ze zo waar is als er waarheid kan zijn. Maar het is geen eenvoudige richtlijn om naar te leven. Heel vaak doen mensen iets inderdaad heel anders, maar veranderd er toch niets. Sterker nog, de uitspraak “elke verandering is nog geen verbetering” is niet voor niets ontstaan. Er is een heel eenvoudige reden waarom dit zo is. Om iets te kunnen veranderen moet je als eerste natuurlijk goed weten wat je wilt bereiken. Tenslotte kan je bij honger ook iets gaan eten, maar zonder te weten wat is dit een goed recept voor het verliezen van overtollige kilo’s.
Net zoiets zoals nu de overtollige waarde van onze munteenheid verdwijnt omdat opeenvolgende bestuurders ontwikkeling beloven maar niet weten wat. Ten tweede moet je heel goed weten wat je eigenlijk verkeerd doet. En dat is waar het vaker mis dan goed gaat: anders doen is niet hetzelfde als andere dingen doen. Of andere mensen het werk laten doen. Maar dat vraagt om zelfreflectie (met jezelf in discussie gaan kan helpen met als risico dat u als advies krijgt om tijdelijk voor of achter in de cultuurtuinlaan te gaan wonen) en daar houden wij als mensen niet zo van. Wij geven graag de schuld van wat er verkeerd gaat aan anderen en bij onszelf te rade gaan is enkel en alleen noodzakelijk indien er advies nodig is over wie de schuldige dit keer is. Hoewel dit euvel een algemeen menselijke handicap is, lijkt het soms alsof wij zwaar gehandicapt zijn. “A no mi” klinkt niet voor niets als anoniem. Feitelijke kritiek van anderen is ook een goed middel tot zelfreflectie. Allergie is echter nog steeds een ongemak dat alleen voorkomen maar niet genezen kan worden. En de nationale allergische reactie op feitelijke kritiek is “je beledigd me en daarom ben ik boos op je, negeer je en stop heel veel tijd en moeite om wraak te nemen”. Dan kom je niet veel verder dan andere dingen doen, maar nog steeds hetzelfde. Of andere mensen in dienst nemen die precies dezelfde dingen doen als hun voorgangers. Een prachtig voorbeeld van hoe verandering wel leidt tot verbetering is hoe de uitzondering binnen de overheidsinstituten, het Nimos, die eeuwigdurende aanpak voor kwikbeheersing binnen normaal menselijk gangbare tijdsconstanten probeert te brengen. Oftewel: “the roadmap to mercury reduction and control”. Dit instituut waarvan niemand meer weet wie de laatste directeur was omdat dit ook weer zo een politiek geparkeerde “minder getalenteerde” is geweest, heeft al heel erg lang een waarnemend directeur (niemand weet meer hoe lang: hij ook niet), heeft zeer beperkte middelen, bijna geen kader, maar weet zich onder waarnemende leiding toch te profileren als milieugids ten nutte van ons aller huidig en toekomstig welzijn. Die meneer die alleen mag waarnemen maar al vele jaren de grote motor is achter alles wat het Nimos is. Deze zelfde meneer , heeft samen met zijn staf en hun kennisnetwerk (waar goed gebruik van wordt gemaakt) een voor ons land werkbaar en haalbaar plan opgesteld om eindelijk eens op te houden om niet alleen ons land maar vooral onze kinderen niet meer te vergiftigen met kwik. Wat is daar nou zo bijzonders aan? Een plan is toch zo gemaakt? “Ik ga al die plannen van het planbureau laten uitvoeren” zei immers die jonge sergeant-majoor tegen zijn chauffeur kort nadat hij en de zijnen het in 1980 voor het zeggen kregen. Nimos heeft ervoor gekozen om niet de wijsneus uit te hangen en “omdat iedereen het doet” een verdragje te laten sluiten “omdat het zo goed is voor ons land”. Nee, zij heeft eerst goed bestudeerd wat het eigenlijke nut is voor zo een verdrag, hoe mooi en idealistisch aansluiten bij zo een initiatief ook is. Gewapend met die onderzoeksresultaten, is zij in gesprek gegaan met vrijwel iedereen die echt verstand heeft over dit onderwerp. Daarna heeft zij een aantal conclusies getrokken, de conclusies in relatie gebracht met het verdrag en toen een plan gemaakt wat zij heeft gepresenteerd aan zij die kunnen meewerken om dit plan tot uitvoering te brengen. Klinkt deze aanpak u bekend? Nee, dat dacht ik al. Anders doen. Niet gewoon andere dingen. Anders loopt u het risico dat er stenen op u gegooid worden in plaats dat u kunt baden in goud.
Columnist :Rogier I. Cameron