AMAZONEWOUD DREIGT VEEL EERDER DAN VERWACHT IN TE STORTEN
Bron: Nature
Het Amazonewoud zou veel sneller dan verwacht onomkeerbaar kunnen instorten. Volgens een studie die woensdag 6 mei in het prestigieuze tijdschrift Nature werd gepubliceerd, kan ontbossing leiden tot een systemische ineenstorting van het ecosysteem bij een temperatuurstijging van slechts 1,5 tot 1,9 °C.
Amazonebomen doen meer dan alleen koolstofdioxide absorberen. Ze spelen een fundamentele rol in de waterkringloop. Door transpiratie geven ze vocht af aan de atmosfeer, dat vervolgens regen wordt. Lokaal wordt tot 50% van de regenval door het bos zelf gegenereerd.
Dit zelfvoorzienende mechanisme heeft ervoor gezorgd dat de Amazone al millennia lang kan floreren. Maar dit gunstige systeem heeft zijn grenzen. Herhaalde droogtes (2005, 2010, 2015-2016, 2023-2024) verzwakken het bos.
Als de ontbossing in een bepaald gebied meer 15% heeft bereikt, vermindert het vermogen van de Amazone om zelf regenval te genereren. Uiteindelijk zouden hele regio’s kunnen verschuiven naar een gedegradeerde savannetoestand, minder rijk aan koolstof en biodiversiteit.
Onderzoekers, onder leiding van Nico Wunderling (Goethe-Universiteit Frankfurt) en Arie Staal (Universiteit Utrecht), gebruikten een wiskundig model om de interacties tussen verschillende delen van de Amazone te simuleren.
Hun bevindingen zijn eenduidig: de meerderheid van de transities (87,5%) wordt niet direct veroorzaakt door droogte, maar door een domino-effect. Wanneer een gebied degradeert, stuurt het geen vocht meer naar de luwtegebieden, waardoor destabiliserende cascades ontstaan – over afstanden van honderden tot duizenden kilometers.
“De Amazone is een netwerk van cellen die met elkaar verbonden zijn door atmosferisch vocht”, legt een van de auteurs uit. “Wanneer een van die cellen instort, trekt het zijn buren mee naar beneden.”
De studie modelleert verschillende scenario’s door ontbossing. Zonder verdere ontbossing ligt het kantelpunt voor de Amazone tussen de 3,7 en 4 °C opwarming ten opzichte van het pre-industriële tijdperk.
In dat geval zou tot 35% van het bos kunnen verdwijnen. Maar als de ontbossing 22 tot 28% van het stroomgebied bereikt, daalt de drempel gevaarlijk laag: 1,5 tot 1,9 °C, een opwarming die al halverwege de eeuw (2035-2044) bereikt zou kunnen worden.
In dit scenario zou 62 tot 77% van de Amazone omslaan, zelfs bij gematigde emissiescenario’s (2-4,5 broeikasgassen). Met andere woorden: ontbossing verlaagt de veerkracht van het bos veel meer dan klimaatverandering alleen. “Waar de ontbossing plaatsvindt is net zo belangrijk als de hoeveelheid”, benadrukken de auteurs.
De meest kritieke gebieden bevinden zich in het oosten en zuiden van het stroomgebied, waar de wind vocht naar het westen voert. Ontbossing in het oosten zorgt ervoor dat het westen geen regen meer krijgt.
Wat kan er gedaan worden? De onderzoekers stellen het duidelijk: een ineenstorting is niet onvermijdelijk. Als de mensheid erin slaagt de opwarming onder de 2°C te houden en de ontbossing te stoppen (of zelfs aangetaste gebieden te herstellen), kan de Amazone gered worden.
“De belofte van Zuid-Amerikaanse regeringen om de ontbossing tegen het einde van dit decennium te beëindigen is een stap in de goede richting, maar het blijft onzeker of deze belofte zal worden nagekomen”, waarschuwen de wetenschappers. Ze pleiten voor internationale samenwerking om de Amazone binnen de veilige zone te houden.
Een ineenstorting van de Amazone zou gevolgen hebben die veel verder reiken dan het regenwoud zelf. Landbouwgebieden in Zuid-Brazilië, Bolivia, Paraguay en Argentinië zijn ook afhankelijk van het vocht dat het bos genereert. Soja- en maïsoogsten, evenals de watervoorziening, zouden in gevaar komen.
De studie is een waarschuwing. Het laat zien dat de mogelijkheid om de Amazone te redden nog bestaat, maar dat die kans snel kleiner wordt. Zoals een van de onderzoekers samenvat: “We hebben de mogelijkheid om het ergste te voorkomen. Maar de tijd dringt.”
UNITEDNEWS | MILIEU
