Foto: president Irfaan Ali en jurist en registeraccountant Christopher Ram. | Bronnen: Kaieteur News, Kiskadee Watch

Volgens de Guyanese jurist en registeraccountant Christopher Ram faalt de regering van president Irfaan Ali fundamenteel in het beheer van de oliesector en het handhaven van financieel toezicht.

Zes jaar na het aantreden van de PPP/C-regering is er nog steeds geen onafhankelijke Petroleumcommissie ingesteld, terwijl de nationale schuld opkoerst naar een recordhoogte van 10,3 miljard US-dollar. Ram waarschuwt dat het land door roekeloos leengedrag, verzwakte controle-instituten en aanzienlijke verspilling afglijdt naar de zogeheten ‘grondstoffenvloek’.

In zijn nieuwste analyse lakt Ram de gebrekkige dossierkennis van de autoriteiten rond de controversiële Production Sharing Agreement (PSA) van het Stabroek-blok uit 2016. Hij noemt de recente uitspraak van president Ali — dat Guyana’s winstaandeel zou zijn gestegen van 12,5 naar 39,8 procent door het voortijdig aflossen van investeringskosten — misleidend. Nadat het ministerie van Natuurlijke Hulpbronnen de uitspraak haastig moest verduidelijken, werd duidelijk dat het cijfer betrekking had op het aandeel vóór kostenaftrek. Volgens Ram bewijst het incident dat zowel de president als het ministerie de werking van het kostendekkingsplafond van 75 procent niet begrijpt, terwijl feitelijke productie- en kostencijfers tot op heden niet openbaar zijn gemaakt.

Ondertussen verslechtert de budgettaire discipline in Georgetown in hoog tempo. De totale openbare schuld stijgt volgens officiële prognoses van 7,7 miljard US-dollar eind 2025 naar 10,3 miljard US-dollar aan het einde van 2026.

Hand in hand met drastisch verhoogde wettelijke leengrenzen paste de regering in 2024 de wetgeving van het Natural Resource Fund (NRF) aan, waardoor aanzienlijk grotere bedragen aan olie-inkomsten direct mogen worden opgenomen. Waar onder het oude regime bij een NRF-saldo van 6 miljard US-dollar slechts circa 1,38 miljard mocht worden opgenomen, laat de nieuwe regeling een opname van 4,3 miljard US-dollar toe. Volgens Ram is de overheid overgegaan op een beleid van maximaal uitgeven én extra lenen.

De accountant schetst tevens een ontluisterend beeld van het democratische toezicht. Belangrijke controleorganen zoals de Public Procurement Commission functioneren al sinds medio 2025 zonder aangewezen commissarissen, terwijl miljarden aan overheidscontracten worden gegund.

Ook het parlementaire Public Accounts Committee loopt jaren achter op schema en het nationale Rekenhof kampt met belangenverstrengeling. Verwijzend naar berekeningen van econoom Clive Thomas stelt Ram dat naar schatting 20 procent van de overheidsuitgaven verloren gaat aan incompetentie, verspilling en corruptie — een schadepost die tussen 2021 en 2025 op kan lopen tot 838 miljard Guyanese dollar (circa 4 miljard US-dollar), genoeg om de gehele overheidsorganisatie een jaar lang te financieren.

In een opvallende vergelijking merkt Ram op dat buurland Suriname, ondanks een latere start in de grootschalige offshore-productie, Guyana op het gebied van institutionele opbouw voorbijstreeft. Terwijl Suriname stappen zet om de sector structureel in te bedden, blijft Guyana voor technische sturing, projectuitvoering en basisinformatie vrijwel volledig afhankelijk van de buitenlandse oliebedrijven die het geacht wordt te controleren.

Ram concludeert dat de overheid een historische kans dreigt te vergooien: als de institutionele controle niet dringend wordt hersteld, zal Guyana na het verstrijken van de olie-hausse achterblijven met dezelfde hoge schulden en verspillende gewoonten, maar zonder de middelen om die te dragen.

UNITEDNEWS|REGIO