DE WERELDECONOMIE TOONT TWEE GEZICHTEN
Analisten staan voor een raadsel. Terwijl de industrie steeds verder in een recessie wegzakt, is de consument vol optimisme. Zeker in de VS en Europa is dat het geval. Hoe kan dat? En hoelang kan dat zo voortgaan?
‘Als ik naar de voortdurende stroom cijfers kijk van over de wereld word ik een beetje nerveus en raak ik wat in verwarring’, schreef hoofdeconoom Han de Jong van ABN Amro onlangs in zijn wekelijkse macro-overzicht. Dat is ook niet zo vreemd. De wereldeconomie toont op dit moment twee gezichten, een somber en een vrolijk.
Zo is de mondiale index voor het consumentenvertrouwen in het derde kwartaal op een historisch hoge score uitgekomen
Somber is het gesteld met de scores voor het producentenvertrouwen, vooral voor de verwerkende industrie, die wereldwijd op een neergang duiden. In veel Europese landen zit de industrie in een recessie, in Duitsland zelfs in sterke mate, en de maakbedrijven in de VS bungelen op de rand van een recessie of zitten er al.
Tegelijkertijd blijft de werkloosheid relatief laag, het consumentenvertrouwen redelijk op peil en sleept de industrie de dienstensector niet of nauwelijks mee. Zo is de mondiale index voor het consumentenvertrouwen van het Amerikaanse onderzoeksbureau Conference Board in het derde kwartaal op een historisch hoge score uitgekomen, onveranderd ten opzichte van het tweede kwartaal.
Op enige afstand
‘Doorgaans volgt de dienstensector de industrie met enige afstand’, zegt Han de Jong desgevraagd. ‘Maar omdat het gewicht van de dienstensector steeds groter wordt, is het misschien zo dat de dienstensector onafhankelijker kan bewegen. Dat is een vraag. Ik heb bij de bank mijn team gevraagd daar eens goed naar te kijken’.
‘De dienstensector groeit steeds meer autonoom’
- Harald Benink, hoogleraar in Tilburg
Analist Elwin de Groot van Rabobank zegt het gevoel te hebben dat het conjunctuurpatroon is veranderd. ‘Als je naar Duitsland kijkt dan is voor de inkoopmanagersindex het verschil tussen de slechte score voor de industrie en de nog altijd positieve uitkomst voor de dienstensector wel heel erg groot.’
De Groot wijst erop dat dit twee jaar geleden ook al het geval was, alleen toen omgekeerd, met een uitzonderlijk goed draaiende industrie en een dienstensector die er flink bij achterbleef. ‘Het was toen ook uniek dat de industrie het zo veel beter deed. Dus er is zeker sprake van een opvallende verschuiving.’
Investeringen in AI gaan door
‘De dienstensector groeit steeds meer autonoom’, zegt hoogleraar in Tilburg Harald Benink. ‘Nu de industriële productie daalt gaan investeringen in nieuwe technologie, in ICT, allemaal door. Minder vraag naar auto’s leidt echt niet tot minder investeringen in 3D-printers, in AI of in robots. Integendeel, een neergang in de industrie kan ook meer investeringen in nieuwe diensten uitlokken. En bij al die investeringen in nieuwe technologie is het aandeel van de dienstensector heel groot.’
‘Iedere recessie heeft haar eigen oorzaak’
- Han de Jong, ABN Amro
Toch zijn De Jong, De Groot en Benink het over één ding roerend eens: als de industrie over een langere periode met problemen blijft worstelen, gaat ook de dienstensector het voelen. ‘Doorgaans volgt de dienstensector de industrie’, zegt De Jong. ‘Uiteindelijk zal de industrie natuurlijk minder adviseurs en accountants nodig hebben’, zegt Benink.
Zo is er dus geen gemakkelijk antwoord mogelijk op de vraag of de huidige neergang in de industrie een brede recessie zal uitlokken. Het is altijd verleidelijk voorbeelden in het verleden te zoeken om verloop van de huidige conjunctuur te voorspellen. De Jong is er sceptisch over: ‘Iedere recessie heeft haar eigen oorzaak. In de jaren zeventig van de vorige eeuw waren het de snel stijgende olieprijzen, daarna het agressieve monetaire beleid, rond 2000 de IT-bubbel, en in 2008 de kredietcrisis. Iedere recessie is uniek.’
China de boosdoener
Een nieuw element is dit keer de grote rol van China in de wereldeconomie. ‘En we weten eigenlijk betrekkelijk weinig over China’, zegt De Jong. ‘Hoe die economie draait, over hun statistieken. Dus dat leidt op zich al tot onzekerheid.’ De Jong noemde al eerder in deze krant een onverwacht sterke afzwakking van de Chinese economie een groot risico voor de wereldeconomie.
‘De vraag is soms ook waar ik de antwoorden moet zoeken’
Hij wijst het ontstaan van de handelsoorlog als een tweede nieuw element aan: ‘Protectionisme hebben we al lang niet gezien, dus ook dat is een omslag.’ De Groot zegt dat de afkoeling in China de hoofdoorzaak is van de huidige problemen in de industrie en de handelsoorlog de bijzaak: ‘Dat de Duitse industrie twee jaar geleden zo goed draaide kwam doordat de Chinezen erin slaagden met stimuleringsmaatregelen de economie goed te laten draaien, dat lukt nu veel minder en heeft zijn weerslag. Vooral daardoor stagneert de groei van de wereldhandel.’
Vraag blijft hoe groot het risico is dat de industrie de gehele economie in een recessie trekt. ‘Het kan’, zegt De Groot, ‘Als een geleidelijke afname van het vertrouwen gaat doorsijpelen. Maar ik denk niet dat we dan al te lang in een recessie blijven hangen.’
Onzekerheid sleutelwoord
De Jong noemt ‘onzekerheid’ het sleutelwoord: ‘De vraag is soms ook waar ik de antwoorden moet zoeken. We weten dat er ruimschoots geld beschikbaar is, de wereld stikt in de liquide middelen, en toch maakt de Fed gewag van liquiditeitsproblemen in de VS. Dat vind ik dan raar, zoiets had ik niet verwacht.’
Benink heeft grote zorgen over die ruim beschikbare liquiditeit. Hij wijst erop dat in 2008 toen de kredietcrisis losbarstte de geldhoeveelheid 2,6 keer de mondiale economie bedroeg. Door het ruime geldbeleid van de afgelopen jaren is dat nu 3,2. keer. ‘En dat gaat vermoedelijk meer worden nu centrale banken het beleid weer verruimen. Die bubbel gaat weer een keer barsten. Wanneer weten we niet, misschien over vijf misschien over acht jaar. Ik maak me er zorgen over.’
BRON|WERELDECONOMIE
