IN DE AMERIKA’S DAALT HET GELOOF IN DEMOCRATIE ZIENDEROGEN…EN DAT IS GEVAARLIJK

Bron:The Conversation

Moderne democratieën worden verondersteld de stem van het volk in de politiek te vertalen via gekozen vertegenwoordigers. Maar in heel Amerika verliest de bevolking steeds meer vertrouwen in dat systeem. Een groeiend aantal stemgerechtigden ziet liever dat mensen die zij als sterke leiders beschouwen het land leiden – zelfs als dat betekent dat ze verkiezingen moeten overslaan of de resultaten ervan worden teruggedraaid.

Dit blijkt uit een tweejaarlijkse enquête in Noord-, Midden- en Zuid-Amerika, waarin wordt gesteld dat het het vertrouwen in de democratie steeds lager ligt. Daardoor nemen de kansen voor autoritaire leiders toe. In de regio steunt nog amper 63 procent van de bevolking de democratie – een daling met bijna 10 procentpunten sinds 2004. De laatste editie – 64.352 interviews met volwassenen in 22 landen – biedt ook inzichten in wat de afnemende steun voor democratie in de regio veroorzaakt. En een mogelijke verklaring voor de groeiende steun voor autoritair leiderschap in plaatsen als de VS, Peru en El Salvador.

De afnemende steun voor democratie, die parallellen vertoont met andere regio’s in de wereld, is alarmerend. Uit onderzoek blijkt dat massale steun voor democratie cruciaal is voor haar overlevingskansen. Maar wat tast de aantrekkingskracht van de democratie aan?

Een groeiend aantal mensen ziet hun verkozen vertegenwoordigers als gebrekkig en onbetrouwbaar, zoals onder meer ook in Suriname het geval is.

Gemiddeld denken zo’n 3 op de 5 volwassenen dat de meeste of alle politici betrokken zijn bij corruptie. Er zijn wel grote verschillen van land tot land. In Peru verdenkt 88 procent dat de respondenten hun politici van corruptie, in Canada is dat 20 procent. Over Suriname zijn geen cijfers bekend. Maar gezien de vele gevallen van corruptie, de verhalen daarover en de vaak selectieve wijze raarop deze onderzocht worden, zullen deze ook niet positief zijn.

Op de vraag in hoeverre ze de verkiezingen in hun land vertrouwen, antwoordt slechts 2 op de 5 volwassenen in de regio positief. En in de meeste landen onderzocht zijn, gelooft minder dan de helft van alle volwassenen dat de stemmen altijd correct worden geteld. In heel Amerika raakt de bevolking steeds meer ontgoocheld over verkiezingen en de verkozen vertegenwoordigers, blijkt uit het onderzoek. Dat is ook een belangrijke drijfveer voor de afnemende steun voor de democratie: hoe cynischer mensen zijn over de integriteit van hun verkiezingen en gekozen vertegenwoordigers, hoe kleiner de kans dat ze in democratie geloven.

In veel gevallen zijn de negatieve opvattingen ook gerechtvaardigd. Spraakmakende corruptieschandalen hebben de Amerika’s de afgelopen jaren op hun kop gezet. De Panama Papers, een schat aan financiële documenten die in 2015 zijn uitgelekt, onthulden dat politici in de hele regio belastingen hadden ontdoken via geheime offshore-rekeningen. En eind 2016 gaf het Braziliaanse bouwbedrijf Odebrecht toe dat het honderden miljoenen dollars had uitgegeven aan de omkoping van ambtenaren in de hele regio om overheidsopdrachten binnen te halen.

Er zijn ook schandalen geweest in verband met de Covid-19-pandemie, waaronder politici die noodfondsen misbruiken of zij en hun familie en vrienden voortijdig toegang kregen tot vaccins. En in meer dan de helft van de grote democratieën op het westelijk halfrond, waaronder Argentinië, Bolivia, Guatemala en Peru, zitten voormalige presidenten gevangen of wordt er een onderzoek ingesteld.

Maar het cynisme over democratie betekent ook weer niet dat de regio nu klaar is om het helemaal op te geven. Toen mensen in de regio vroegen of ze liever een politiek systeem hebben met gekozen vertegenwoordigers of een systeem dat een minimale levensstandaard garandeerde zonder verkiezingen, koos 54 procent wel voor het laatste.

Maar toen hen werd gevraagd te kiezen tussen die gegarandeerde levensstandaard en een systeem dat de vrije meningsuiting beschermt, prefereerde 74 procent toch vrijuit kunnen spreken zonder angst voor repercussies.

Dat grote verschil geeft aan dat de meeste mensen in Amerika willen dat hun stem wordt gehoord, maar niet denkt dat hun gekozen vertegenwoordigers luisteren. In plaats daarvan wenden ze zich steeds meer tot charismatische populisten om hun stem te kanaliseren tegen ervaren politici, die volgens hen mega-corrupt zijn.

De democratie zal in heel Amerika in gevaar blijven, tenzij burgers overal, van Alaska tot Argentinië, het vertrouwen herwinnen in de integriteit van hun verkiezingen en de instellingen die hen moeten vertegenwoordigen.

ANALYSE