LEVERT EEN TIJDELIJKE PRIKSTOP MET HET VACCIN VAN ASTRAZENECA NIET JUIST MEER GEZONDHEIDSRISICO’S OP?

Nederland staakt voor twee weken de AstraZeneca-vaccinaties, na meldingen van mogelijke bijwerkingen uit Denemarken en Noorwegen. Dat betekent vertraging voor ruim tweehonderdduizend mensen die eigenlijk een prik zouden krijgen. Minister Hugo de Jonge zegt dat het vaccin veilig is, maar dat ‘de pauzeknop’ puur ‘uit voorzorg’ is ingedrukt. De Europees Medicijn Agentschap (EMA) onderzoekt nu of er sprake is van causaliteit bij de enkele gevallen van bloedstollingen (trombose) en een gebrek aan bloedplaatjes (trombopenie) onder enkele AstraZeneca-gevaccineerden.

Frits Rosendaal, hoofd van de afdeling klinische epidemiologie van het LUMC en trombose-expert, is kritisch op het besluit. “Dertien miljoen mensen in Europa zijn met AstraZeneca gevaccineerd, zonder noemenswaardige bijwerkingen. Het vaccin is veilig en biedt enorme gezondheidsvoordelen, omdat mensen minder snel corona krijgen en niet in het ziekenhuis belanden.” 

Het stoppen met prikken doet meer schade aan de volksgezondheid, denkt Rosendaal, dan dat het onderzoeken van deze mogelijke bijwerkingen voorkomt. “Waarom kunnen de mogelijke bijwerkingen niet onderzocht worden, terwijl we tegelijkertijd doorgaan met prikken? Zo accuut lijkt het risico toch niet?” Dit besluit is meer politiek dan medisch van aard, vermoedt de hoogleraar.

Enkele gevallen van bloedstollingen

Aanleiding voor minister De Jonge om op de pauzeknop te drukken is een advies van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) afgelopen zondag. Vorige week stopten Denemarken en een aantal andere Europese landen al met AstraZeneca-prikken, na enkele gevallen van bloedstollingen na het vaccineren. Bij het CBG gingen geen alarmbellen rinkelen, zegt voorzitter Ton de Boer, omdat trombose vaak voorkomt en er daarom geen sprake leek van een causaal verband. Sterker nog: in het AstraZeneca-onderzoekstraject kwam trombose minder vaak voor bij gevaccineerde proefpersonen, dan bij proefpersonen die wél waren ingeënt.

Maar dit weekend kwamen zes meldingen van een ander type uit Denemarken en Noorwegen, waarbij naast trombose sprake was van ‘trombopenie ’, een gebrek aan bloedplaatjes. Waar trombose zorgt voor te veel stollingen, zorgt trombopenie juist voor bloedingen – er zijn te weinig bloedplaatjes die een goede natuurlijke pleister op de huid vormen. “De combinatie is zeldzaam”, zegt De Boer, “dus is het advies nu om toch twee weken op de pauzeknop te drukken, tot de EMA de eventuele causaliteit heeft uitgezocht”.

Wantrouwen voorkomen

Dat andere Europese landen, zoals Denemarken en Ierland, vorige week al stopten met vaccineren, speelt een rol bij het nieuwe advies, geeft CBG-voorzitter De Boer toe. “Dat leidt tot onduidelijkheid. Wat is hier allemaal aan de hand? Waarom stoppen andere landen?” Hoewel de bijeenkomst met alle 27 EU-lidstaten in het Pharmacovigilance Risk Assessment Committee over deze mogelijke bijwerkingen pas vandaag of morgen plaatsvindt, besloot de CBG zondag al om te adviseren tijdelijk te stoppen. Eén reden voor die veilige weg, is dat “je wilt voorkomen dat mensen het vaccin gaan wantrouwen”, zegt De Boer.

Klinisch epidemioloog Rosendaal spreekt van een ‘zwaan-kleef-aan’-mentaliteit, en denkt dat Nederland gewoon niet het laatste Europese schaap wil zijn dat over het hek springt. “Ik neem dat het ministerie niet kwalijk, want het is goed dat zij naar wetenschappers luisteren. Maar het CBG had denk ik een ander advies moeten formuleren.” Waarom wachtte het bijvoorbeeld niet tot ná de bijeenkomst met de 27-andere lidstaten, vraagt hij zich af, die waarschijnlijk meer duidelijkheid zou geven? Zoals het CBG het omschrijft, gaven zij het advies niet als eenrichtingsverkeer, maar kwam het zondag tot stand in gesprek met het RIVM en VWS. 

‘Tamelijk zeldzaam’

Rosendaal zegt dat het niet vreemd is dat bij een enorm vaccinatieprogramma mogelijke signalen voor nieuwe bijwerkingen opduiken, zeker omdat trombose veel voorkomt. Een afname aan bloedplaatjes, is daarnaast ook niet uniek na vaccinaties, dat komt voor bij kinderen die voor de mazelen en bof worden ingeënt. “Dat ze samen voorkomen is tamelijk zeldzaam, maar ook niet volstrekt. Gek genoeg vergroot trombopenie de kans op trombose namelijk enigszins.”

De vraag die de EMA zich in nauwer onderzoek gaat stellen is of deze ziekteverschijnselen een ‘signaal’ zijn of ‘ruis’, legt Rosendaal uit. “Bij zoveel miljoenen prikken ga je altijd dingen zien. Ik denk zelf dat dit ruis is.”

De GGD zegt de komende dagen 43.000 prikafspraken af, in de GGZ zijn dit er 5200. Voor huisartsen stond deze weken een levering van 67.500 AstraZeneca-vaccins gepland, aan huisartsen in Gelderland is al een bulk van 87.000 vaccins geleverd. “Daarvan weten we niet precies hoeveel er al zijn opgeprikt en hoeveel niet”, zegt een woordvoerder van het RIVM.

Vaccinatieschema niet in de war

Hoewel ruim 200.000 mensen nu langer moeten wachten op een prik, raakt het vaccinatieschema op lange termijn waarschijnlijk niet in de war door de Astra-pauze, laat een woordvoerder van het RIVM weten, mocht het prikken over twee weken weer hervat kunnen worden. “Dat kan goed worden ingehaald. We hebben een overcapaciteit qua prikken ten opzichte van het aantal vaccins dat we hebben, bijvoorbeeld om te kunnen anticiperen als een levering eerder komt.” Op microniveau betekent het besluit dus vertraging, op macroniveau waarschijnlijk niet, mocht het vaccin de komende weken toch veilig genoeg blijken.

De Boer van het CBG hoopt dat de EMA sneller dan twee weken met een uitslag komt. “Dan kunnen we het misschien weer eerder oppakken.”

Lees ook:

Deense vaccinatiestop is nieuwe smet op de reputatie van AstraZeneca – maar is die terecht?

Het Deense besluit om inenting met het AstraZeneca-vaccin tijdelijk te stoppen roept veel vragen op. De Europese medicijnwaakhond ziet geen risico. Hoe dan ook is dit een nieuwe kras op de reputatie van het vaccin.

CORONA UPDATE