‘Toen ik bijna negen maanden geleden voor het eerst een televisietoespraak hield over corona, hoopte ik heel erg dat het ook voor het laatst zou zijn’, begon Rutte zijn toespraak vanuit het Torentje. ‘En daar leek het ook lang op. Maar helaas moet ik mij vandaag opnieuw op deze manier tot u richten. Met opnieuw een ingrijpende boodschap.’

Rutte begon met ‘het meest ingrijpende besluit’: alle scholen gaan dicht, van de basisscholen tot de universiteiten. ‘Onderwijs op afstand wordt de norm.’ Volgens de premier een onvermijdelijke stap. Wel maakt het kabinet uitzonderingen voor leerlingen in het examenjaar, voor praktijkonderwijs en voor de persoonlijke begeleiding van leerlingen die speciale aandacht nodig hebben.

Ook de kinderopvang blijft alleen open voor kinderen die kwetsbaar zijn en voor kinderen van ouders met cruciale beroepen. ‘Dus bijvoorbeeld voor de mensen in de zorg, bij de politie of in het openbaar vervoer.’

Alle niet-noodzakelijke winkels gaan dicht. Alleen de winkels voor eerste levensbehoeften blijven open. Dat zijn de supermarkten, slagers, bakkers en andere levensmiddelenzaken, plus de weekmarkten. Ook de drogisterijen, stomerijen, opticiëns en thuiszorgwinkels blijven open. ‘Maar verder moeten dus alle kledingboetieks, bouwmarkten, warenhuizen, meubelzaken, tuincentra, elektronicazaken, winkels voor huisraad en wat u ook verder maar kunt bedenken de deuren sluiten.’

Speciaal voor bouwmarkten wordt het mogelijk om vooraf bestelde spullen af te halen, ‘omdat er ook wel eens iets kapot gaat in huis.’ De rest van de winkels kan wel blijven bezorgen. Het kabinet sluit de niet-essentiële winkels vanwege ‘de soms extreme drukte’ in winkelstraten.

Ook alle ‘publiek toegankelijke locaties’ gaan dicht, binnen en buiten. Dierentuinen en pretparken, musea en kerstmarkten, bioscopen en theaters, casino’s en sauna’s: ze moeten allemaal hun deuren sluiten. Hotels kunnen wel open blijven, maar vanaf dinsdag zonder restaurant of roomservice. ‘Te veel mensen gingen naar een hotel alleen om uit eten te gaan, met alle risico’s van dien.’

Bibliotheken gaan dicht, maar boeken afhalen mag nog wel. Banken, gemeentehuizen en locaties waar uitvaarten plaatsvinden blijven open. In wijkcentra kunnen alleen activiteiten plaatsvinden voor kwetsbare groepen.

Voor de contactberoepen maakt het kabinet ‘een knip’ tussen de medische en niet-medische beroepen. De tandartsen, fysiotherapeuten en verloskundigen mogen de praktijk openhouden. Kappers, nagelstudio’s en masseurs moeten hun deuren sluiten.

Het dringende advies wordt om thuis niet meer dan twee gasten vanaf 13 jaar per dag te ontvangen. Dat was drie gasten. Wel maakt het kabinet een uitzondering voor de Kerst. Op 24, 25 en 26 december blijft drie het maximum. ‘Op die drie dagen kan er dus net iets meer, maar eerlijk is eerlijk: Kerst blijft helaas sober.’ Ook buiten gaat een maximale groepsgrootte van twee gelden, tenzij het één huishouden betreft.

Dan de sport. Alle binnensportlocaties, zoals sportscholen, zwembaden en sporthallen, gaan dicht. Buitensportlocaties kunnen openblijven en jongeren tot 18 jaar kunnen blijven trainen in teamverband. Vanaf 18 jaar geldt een maximum van twee mensen op anderhalve meter. ‘Geen teamtrainingen, geen wedstrijden, geen groepslessen en geen competitie.’

Het dringende advies voor het reizen blijft om zoveel mogelijk thuis te blijven. Als je rond de feestdagen een vakantiehuisje hebt gehuurd, ‘kun je daar best heen’, aldus de premier. ‘Maar als je er er eenmaal bent, gelden wel dezelfde regels als thuis.’ Voor niet-noodzakelijke reizen naar het buitenland geldt ook een dringend negatief advies.

Ook raadt het kabinet sterk af om reizen te boeken tot half maart. Dat was eerder half januari. ‘De risico’s en onzekerheden zijn gewoon te groot.’ Bezoekers uit niet-EU-landen moeten een negatieve coronatest overleggen als zij Nederland binnen willen komen.

Tot slot herhaalde Rutte het zeer dringende advies om thuis te werken. Uit alle gegevens blijkt dat dit advies veel minder goed wordt nageleefd dan in het voorjaar. Het is heel logisch dat op een gegeven moment ‘de muren van je thuiskantoor’ op je afkomen, aldus de premier. En toch is het nodig om thuis te blijven. ‘Er staat te veel op het spel.’

De maatregelen gelden in ieder geval tot dinsdag 19 januari. Op 12 januari zal het kabinet vertellen hoe het er na de 19de eruit gaat zien. Voor scholen geldt om praktische redenen aanstaande woensdag als ingangsdatum en maandag 18 januari als voorlopige einddatum.

Tweesprong

Nog geen week geleden zei Rutte op de laatste persconferentie van het kabinet over de coronacrisis dat Nederland ‘op een tweesprong stond’. Helaas ging het sindsdien bergafwaarts. ‘Het coronavirus grijpt nog sneller om zich heen dan waar we vorige week mee rekenden’, aldus Rutte. ‘Daarom gaat Nederland voor een periode van in ieder geval vijf weken in lockdown. Nederland gaat op slot.’

Het kabinet sluit ‘alle plekken waar mensen in groepen samenkomen’, met een paar uitzonderingen die nodig zijn ‘om de samenleving te laten draaien of kwetsbaren te beschermen’. De lege snelwegen, treinen en bussen, kantoren en schoolklassen van de eerste intelligente lockdown: daar ‘moeten we naar terug’.

Dat is een loodzware boodschap, weet het kabinet. ‘Zeker zo vlak voor Kerst.’ Juist in 2020 was behoefte aan een gezellige kerst, een jaar van rouw omdat mensen geliefden hebben verloren of hun bedrijf over de kop hebben zien gaan. Stress en eenzaamheid zijn groeiende problemen ‘door alle generaties heen’. De premier roept daarom op om rond de kerstdagen, ‘binnen alle beperkingen’, oog te houden voor hen die het het zwaarst hebben.’

Dat extra maatregelen nodig zijn behoeft geen twijfel, aldus Rutte. ‘Elke dag overlijden gemiddeld zestig mensen aan corona.’ Iedere zes dagen raakt een volle Kuip besmet. Ook in de ziekenhuizen en verpleeghuizen stijgen de cijfers. Meer mensen dan in de eerste golf belanden in ziekenhuizen. ‘Getallen zijn abstract’, weet Rutte, maar hun ernst is er niet minder om. En dat terwijl de zorgmedewerkers ‘op hun tandvlees lopen’.

Vergis je niet, zei hij: dit is geen onschuldig griepje, ‘hoewel sommigen, bijvoorbeeld de demonstranten hier buiten, dat nog steeds denken’, verwees Rutte naar de fluitende menigte buiten het Torentje. Nederland zal ‘nog meer veerkracht’ moeten tonen, hoe moeilijk het ook is. ‘We komen hier doorheen. Met elkaar en voor elkaar.’

CORONA UPDATE NEDERLAND