NOG VEEL VRAAGTEKENS 40 JAAR NA SURINAAMSE DECEMBERMOORDEN

FOTOBIJSCHRIFT : Fred Derby en Desi Bouterse tijdens een intiem onderonsje op 8 augustus 1996 in de Centrumkerk aan het Kerkplein. Beeld Hijn Bijnen

Door Armand Snijders
Veertig jaar lang worden veel nabestaanden al gepijnigd door het verlies van hun dierbaren, die op 8 december 1982 weerloos werden geëxecuteerd in Suriname. Aan het leven van vijftien mannen werd een abrupt einde gemaakt door toedoen van militairen onder leiding van dictator Desi Bouterse.

Hoewel het proces tegen een deel van de verdachten na veel tegenslagen nagenoeg is afgerond, zijn heel veel vragen nog niet beantwoord. Onder meer over de werkelijke rol van vakbondsleider en politicus Fred Derby, die het drama als enige overleefde. “Er kwamen militairen zeer agressief naar binnen en ze haalden vijf mensen die naar boven moesten gaan. Ze gingen naar boven bij Bouterse. En de mensen werden met huilen en schreeuwen en toestanden daar gebracht en het duurde niet zo lang. Daarna hoorde je schoten, repeterende schoten. Een activiteit die maakte dat wij die daar waren achtergebleven zeer emotioneel waren en gingen bidden. Je leven werd bedreigd, want de mensen gingen dood.”

Dit is een klein fragment uit de uitgebreide verklaring die Derby in 2000, achttien jaar na de decembermoorden, gaf. Het was de eerste keer dat hij de stilte verbrak rond het drama dat hij van dichtbij had meegemaakt en waarvan hij de gevolgen de rest van zijn leven met zich meedroeg. Hij mocht als enige van de zestien arrestanten op 8 december rond negen uur ’s avonds het Fort Zeelandia weer ongeschonden verlaten.

Er nog altijd veel vraagtekens over de werkelijke reden waarom de invloedrijke vakbondsleider door Bouterse werd vrijgelaten en de rol die hij heeft gespeeld rond die gitzwarte decemberdagen. Waarom mocht juist hij gaan?

Volgens hoofdverdachte Bouterse zou Derby in december 1982 hebben gefungeerd als verklikker binnen de groep tegenstanders (de latere slachtoffers), die in een tegencoup zouden hebben voorbereid. Dat hij die dag ook naar Fort Zeelandia was overgebracht, was volgens Bouterse bedoeld om iedere verdenking weg te nemen dat hij een ‘mol’ was.

Derby ontkende dat uiteraard, maar hij heeft nooit helemaal die zweem van zich af kunnen schudden. En het is nu eenmaal een feit dat Derby en C47 tot de decembermoorden, in tegenstelling tot de meeste andere maatschappelijke groeperingen in het land, nauwelijks weerstand bood tegen het militaire regime. Sterker nog, hij gaf openlijk blijk van zijn sympathie voor ‘de revolutie’. Dat hij daarom als verklikker voor de militairen heeft gewerkt, is volgens velen niet onwaarschijnlijk.

De twijfel werd in 1996 versterkt, toen er een foto verscheen waarop Bouterse en Derby schijnbaar intiem en hand in hand een onderonsje in de Hervormde Kerk in Paramaribo hadden. Volgens veel Surinamers een onbegrijpelijke pose van iemand die zichzelf als slachtoffer zag van een brute dictator. Derby weigerde daags daarna te reageren op die foto of wat ze toen bespraken. “Dat gaat niemand iets aan, dat is tussen Bouterse en mij”, zei hij heel kortaf.

Hij beloofde in 2000 een extra boekje open te zullen doen als het proces van start zou gaan ,,om aan iedere twijfel een eind te maken”, zo verzekerde hij later. Dan zou hij onthullingen doen ,,die Bouterse zouden laten beven”. Maar dat proces, dat uiteindelijk pas in 2007 van start ging, zou hij nooit meemaken. Want enkele maanden na zijn ontboezemingen, op 19 mei 2001, overleed hij plotseling aan een hartaanval. De achterblijvers bleven met vele vragen zitten.

Maar ze kunnen nu wel uitkijken naar het einde van het proces, dat mede door alle vertraginstactieken van hoofdverdachte Bouterse al ruim vijftien jaar duurt. Naar verwachting wordt in de eerste helft van volgend jaar een definitieve uitspraak verwacht in de hoger beroepzaak die de inmiddels 78-jarige Bouterse tegen zijn veroordeling tot twintig jaar cel heeft aangespannen.

UNITEDNEWS