PRESIDENTIEEL RAPPORT SLM ALLEEN GOED ALS BEWIJS VOOR ONBEHOORLIJK BESTUUR

Foto: Samenstellers Ron wijnsteker en Mahinder Sewgobind

Het in opdracht van president Chandrikapersad Santokhi opgemaakt rapport over wat zich bij de Surinaamse Luchtvaartmaatschappij SLM heeft afgespeeld mist elke objectiviteit.

Het is een politiek stuk, dat de wantoestanden bij het staatsbedrijf moet goedpraten en verhullen. Volgens de samenstellers Ron wijnsteker en Mahinder Sewgobind, is er niets aan de hand. De heisa van de afgelopen weken is een storm in een glas water. Echter zal blijken, tenminste wanneer de daar gepleegde handelingen in vergelijking worden gebracht met het schandaal bij de Centrale Bank van Suriname, dat bij de SLM, bestuurlijke maar ook wettelijke regelgeving niet is nageleefd. Het rapport mag getypeerd worden als niet onafhankelijk, politiek gemotiveerd en van generlei waarde. Het zal mogelijk als bewijsmateriaal kunnen dienen in het onderzoek van het Openbaar Ministerie, van hoe politieke gezagsverhoudingen en onbehoorlijk bestuur, gesteld zijn geworden boven wet en regelgeving.

In het proces van de bank zijn betrokkenen hiervoor veroordeeld tot gevangenisstraffen van 4 tot en met 12 jaar, geldboetes en verbeurd verklaringen van persoonlijke bezittingen.

Vooralsnog staat in geen van de vonnissen dat de verdachen, ex minister Gillmore Hoefdraad, voormalig governor Robert van Trikt en zijn zakenpartner Ashween Angnoe, juridisch directeur Faranaz Hausil, en ex directeur Ginmardo Kromosoeto van de SPSB, zijn veroordeeld voor diefstal, maar voor corruptie door het overtreden van de anticorruptiewet, overtreding van de bankwet, deelneming aan een criminele organisatie en ambts- verduistering. Dit heeft kunnen gebeuren omdat overheidsinstituten, entiteiten en machtige politieke gezagsverhoudingen onbehoorlijk hebben gefunctioneerd en de handelingen hebben gefaciliteerd. Reden voor de justitie om de verdachten het gevang in te sturen.

In het SLM-rapport wordt met simplistisch gemak naar dezelfde gezagsverhoudingen en politieke machtsstructuren verwezen. De samenstellers van het rapport, Ron wijnstekers en Mahinder Sewgobind zijn beiden politiek verbonden aan de regering en de president. Zij praten goed dat om die gezagsverhoudingen het aanneembaar is met personen te werken, waarnaar er geen due diligence-onderzoek uitgevoerd hoeft te worden. Net als bij de centrale bank kwestie, verwijzen de onderzoekers naar de gepleegde inzet van de betrokken personen en praten goed dat de toegekende financiële vergoeding rechtvaardig is. Hiervoor zoeken zij, als het om de betalingen aan Prenobe Bissessur gaat hun toevlucht in tarieven die door concurrerende dienstverleners in rekening worden gebracht. Over de overeenkomst met Bissesur, waarvoor hij maandelijks Euro17.500 mocht opstrijken, wordt door Wijnstekers en Sewgobind, geconcludeerd dat er sprake is van getekende overeenkomsten waartegenover prestatie is geleverd. Er is normaal gefactureerd en betaald. Hiermee wordt volgens hen voldaan aan de criteria van rechtmatigheid en dat president commissaris  Xaviera Jessurun en directeur Paul de Haan, gehandeld hebben op instructies van de clusterministers.

In de kwestie van de centrale bank heeft, het Openbaar Ministerie, een onafhankelijk rapport laten samenstellen. Dit rapport staat bekend onder de Naam ‘Rapport Kroll’, vernoemd naar het onafhankelijk onderzoeksbureau. Ook Kroll komt in de centrale bank kwestie tot de conclusie dat er niets mis is met de betalingen van geleverde diensten aan onder andere het Belgisch bedrijf Clairfield en het Surinaams accountantsbedrijf Orion, waar Angnoe directeur van is en van Trikt aandelen belangen heeft. Net als in de SLM-kwestie gaat het volgens het vergelijkbaar rapport van Kroll om marktconforme tarieven die contractueel zijn afgesloten. De rechter oordeelt echter dat belangenverstrengeling, geleid hebben tot die bedragen en dus sprake is van corruptie.

Bestuurlijk gezag
In het verslag van het SLM-rapport wordt vermeld dat de Haan en Jessurun steeds gehandeld hebben op instructie van de clusterministers die in het verslag allemaal bij naam worden genoemd. In de Nationale Assemblee legt president Chandrikapersad tegenstrijdige verklaringen af. Op verontwaardigen toon zegt daar het staatshoofd dat, vaststaat dat de bij de SLM gepleegde handelingen onrechtvaardig zijn. Santokhi deed voorkomen alsof hij niet op de hoogte was van wat zich bij de SLM heeft afgespeeld. Dit werd tegengesproken door Jessurun, de Haan, leden van de raad van commissarissen en minister Albert Ramdin die leiding geeft aan de clusterministers bij de SLM.

In de rechtszaak van de centrale bank heeft het Hof van Justitie het Hoefdraad, hoewel hij dat steeds heeft ontkent, er steeds van verweten wel degelijk op de hoogte te zijn geweest van wat zich afspeelde bij de bank. Zo zou hij, volgens de rechters niet alleen opdrachten hebben gegeven, maar zou hij zijn positie binnen de regering misbruikt hebben om van Trikt en Hausil in hun functies te accommoderen voor monetaire financiering en zijn opdrachten uit te voeren. De rechters hebben onder de noemer ‘deelneming aan een criminele organisatie’. Hoewel in het parlement links en rechts geroepen werd om een inreisverbod en een strafrechtelijk onderzoek, vluchtte de Haan het land uit. Volgens de Nederlandse media heeft dit met medeweten van Santokhi kunnen gebeuren. Santokhi heeft in deze SLM kwestie veel te verantwoorden, nadat hij in het parlement met quasi verontwaardiging heeft doen overkomen alsof hij niets wist, ook over de ontslagaanvraag van de Haan, die, naar later bleek, persoonlijk aan de president is overhandigd en is geaccepteerd. Hoefdraad is voor gelijk bare verklaringen en handelingen mede veroordeeld voor ambtsverduistering. Overigens gebruikt de Haan, terecht of onterecht, dezelfde redenen als Hoefdraad om te vluchten, namelijk dat zijn veiligheid in gevaar is.

Ambtsverduistering
In de zaak van de centrale bank is Ginmardo Kromosoeto veroordeeld voor vijf jaar, omdat volgens de kantonrechter hij met gevraagde en ongevraagde adviezen heeft bijgedragen aan onder andere het taxeren, verkopen van panden en het geven van een andere bestemming van de royalty’s van Grassalco die bij de centrale bank liggen en het misbruiken van zijn positie als bankdirecteur om geldovermakingen en betalingen vanuit de SPSB gedaan te krijgen. Hausil werd eveneens veroordeeld voor 4 jaar omdat zij uit hoofde van haar juridische betrokkenheid, volgens de rechter beter had moeten weten. Deelname aan een criminele organisatie is hiervoor het oordeel van de rechter. In de SLM kwestie bekleedde Bissessur de functies van voorzitter van de Deviezencommissie en adviseur van president Santokhi. Klaarblijkelijk komen Wijnstekers en Sewgobind niet tot het inzicht dat Bissessur onmogelijk kan worden aangetrokken in een nevenbetrekking waarbij hij met zijn advocatenbureau, tegen marktconforme tarieven diensten verleend aan de staat. Ambtsverduistering en misbruik van bevoegdheden luidde het in de kwestie van de bank. Van Trikt is hoewel de bankwet dat niet verbied, hiervoor ook veroordeeld omdat volgens de rechter hij als zakelijke belanghebbende bij het accountantsbureau Orion, dat mede de Clairfield opdrachten uitvoerde, een neven en conflicterende positie heeft ingenomen.  Bij de SLM gaat president commissaris Jessurun ook niet vrijuit. Hoe vaak gebeurt het dat leden van raden van commissarissen in de uitvoering belanden van het staatsbedrijf dat zij moeten controleren. Erger nog stemt zij er mee in dat een deel van de raad wordt onthouden van informatie, waardoor die hun controlerende taken niet hebben kunnen uitvoeren.

Rechtmatigheid
Het is aannemelijk dat de noodzaak van een herstelprogramma bij de SLM wordt gerechtvaardigd. Het luchtvaartbedrijf verkeerd in ernstige financiële problemen met een schuld van US 75 miljoen dollar. In het geval van de centrale bank hebben zowel de verdachten als hun verdediging er op gewezen dat de opdrachten en activiteiten van de bank nodig zijn en in het voordeel van de staat. Dit wordt bevestigd door ook het IMF in haar artikel 4 evaluatie over Suriname. Van Trikt heeft in zijn laatste woord de noodzaak van de projecten en de daarbij bestuurlijke beslissingen uitgelegd. Ook legde hij uit dat hij als gouverneur volgens de bankwet de bank mag verbinden aan contracten. De kantonrechter deed hierna de uitspraak dat, met het laatste woord van de toenmalige governor zij tot nadere inzichten is gekomen en daarmee rekening zal houden bij het uitspreken van het vonnis. Van Trikt is uiteindelijk gevonnist voor 8 jaar. Volgens de rechter zijn de artikelen 16 en 18 van de bankwet overtreden. Hoewel deze geen strafbepalingen hebben zijn ze volgens de rechter wel strafbaar in de anti corruptie wet. Daarnaast vindt zij dat de projecten die zijn geïnitieerd buiten de bevoegdheden van de bank vallen en niet voorkomen op de begroting van de staat. Hoewel monetaire financiering is toegestaan wordt dat van Trikt zwaar aangerekend.

Transparantie
Het niet transparant maken van beleidsbeslissingen aan ondergeschikten en medewerkers bij zowel de SLM als bij de centrale bank wordt in de vonnissen van de bank aangemerkt als een bron van corruptie waaruit handelingen voortkomen die de werkrelatie behoorlijk verstoren. De onderzoekers Wijnstekers en Sewgobind stellen dat in het geval van de SLM, directeur de Haan in een overleg met de clusterministers zou hebben aangegeven dat transparantie over het herstelplan mogelijk zou leiden tot een staking van het personeel. De raad van commissaris die een controlerende functie heeft, is bewust onthouden van informatie omdat daar een lid van de personeelsbond zitting in heeft. Bij lastige vragen en opmerkingen, moet maar verwezen worden naar de clusterministers. Ook dit typeerde de rechter als corruptie.  

Strafbaar
In deze analyse wordt geenszins gepleit in het voordeel van de personen die betrokken zijn geweest in het schandaal bij de centrale bank. In de ruime definitie van de wet is corrupt handelen , ook al is er geen sprake van wederrechtelijk voordeel, strafbaar. Evenwel mag, zoals in het strafrecht, niet worden uitgegaan van een redelijk vermoeden van schuld. De corruptie moet worden bewezen door eerst een onafhankelijke commissie. Pas dan kan het Openbaar Ministerie de vervolging inzetten. Deze commissie is echter sinds de aanname van de anti corruptie wet in 2017 nooit in het leven geroepen.

Straf – of bestuursrecht
In het proces van de bank is vaker, door de verdediging opgemerkt dat bestuurlijke handelingen die leiden tot corruptie binnen het bestuursrecht en niet in het strafrecht beslecht moeten worden. Met de anti corruptiewet zijn in de grondwet, hoewel dat wel wordt voorgeschreven, geen organieke wet en regelgeving gemaakt waaraan het overheid of politiek bestuur getoetst kan worden. Suriname kent simpelweg geen bestuursrecht. Echter, het naar willekeur toepassen van het strafrecht, laat nu ervaren hoe moeilijk het is (politieke) bestuurlijke beleidskeuzes te maken en die te toetsen aan rechtmatigheid en doelmatigheid. Het werkt willekeur in de hand. Het laat ruimte voor onzinnige politiek gemotiveerde opvattingen, waarmee de huidige regering gemakkelijk mee denkt weg te komen.

Suriname kijkt bij de climax van dit SLM-schandaal belangstellend uit naar hoe de onafhankelijkheid van het Openbaar Ministerie, dat al aardig aan geloofwaardigheid heeft ingeboet, tot uiting zal komen.

UNITEDNEWS