RSF-INDEX 2026 | WERELDWIJDE PERSVRIJHEID OP HISTORISCH DIEPTEPUNT
De wereldwijde persvrijheid verkeert in 2026 in de zwaarste crisis sinds het begin van de metingen door Reporters Without Borders (RSF).
Uit de nieuwste World Press Freedom Index blijkt dat meer dan de helft van de 180 onderzochte landen inmiddels valt in de categorieën “moeilijk” of “zeer ernstig”. Daarmee is een historisch dieptepunt bereikt en staat het recht op vrije informatievoorziening wereldwijd onder zware druk.
Waar begin deze eeuw nog een aanzienlijk deel van de wereldbevolking leefde in landen met relatief vrije media, is dat aandeel volgens RSF geslonken tot minder dan één procent. De cijfers illustreren een structurele en versnelde achteruitgang van de persvrijheid.
Snelle verslechtering en nieuwe vormen van druk
De verslechtering voltrekt zich in hoog tempo. In 2002 werd de situatie in dertien procent van de landen als problematisch bestempeld; inmiddels is dat opgelopen tot ruim tweeënvijftig procent. Volgens RSF is die achteruitgang niet alleen het gevolg van geweld tegen journalisten, maar ook van subtielere vormen van onderdrukking.
Zo neemt vijandige politieke retoriek toe, verzwakt de economische positie van media en wordt wetgeving steeds vaker ingezet om kritische berichtgeving te beperken. Een opvallende ontwikkeling is de sterke daling van de juridische bescherming: in meer dan zestig procent van de landen zijn de wettelijke waarborgen voor journalisten verslechterd.
Regeringen maken daarbij steeds vaker gebruik van vage nationale veiligheids- en antiterreurwetten om journalisten te vervolgen. Deze aanpak, die lange tijd vooral kenmerkend was voor autoritaire regimes, wordt volgens RSF steeds vaker toegepast binnen democratische staten.
Amerika’s: groeiende politieke druk en geweld
Op het Amerikaanse continent is sprake van een duidelijke neerwaartse trend. In de Verenigde Staten is de positie verslechterd onder president Donald Trump, wiens felle aanvallen op de media en bezuinigingen op internationale publieke omroepen volgens RSF wereldwijd impact hebben gehad.
In Latijns-Amerika volgen leiders als Javier Milei in Argentinië en Nayib Bukele in El Salvador een vergelijkbare koers, wat bijdraagt aan een vijandiger klimaat voor journalisten. Tegelijkertijd speelt georganiseerde misdaad een grote rol in landen als Ecuador en Peru, waar geweld tegen de pers de situatie verder verslechtert.
Conflicten eisen zware tol
Oorlogen en gewapende conflicten blijven een van de grootste bedreigingen voor persvrijheid. In Gaza zijn sinds eind 2023 honderden journalisten omgekomen tijdens het offensief van Israël, terwijl ook in landen als Soedan en Jemen onafhankelijke verslaggeving vrijwel onmogelijk is geworden.
In Rusland zet president Vladimir Putin zijn repressieve beleid voort. Journalisten worden er vervolgd en gevangengezet onder het mom van extremismebestrijding, waarbij de druk zich zelfs uitstrekt tot mediawerkers in ballingschap.
Enkele lichtpunten
Tegenover het sombere beeld staan beperkte positieve ontwikkelingen. Noorwegen voert voor het tiende jaar op rij de ranglijst aan als land met de meeste persvrijheid. Opvallend is ook de stijging van Syrië, dat na politieke veranderingen en het vertrek van Bashar al-Assad aanzienlijk hoger scoort dan voorgaande jaren. Volgens RSF toont dit aan dat politieke omwentelingen daadwerkelijk kunnen leiden tot verbetering van de mediavrijheid.
Oproep tot actie
RSF waarschuwt dat de tijd van vrijblijvende steunverklaringen voorbij is. De organisatie roept democratische landen op om concrete maatregelen te nemen, waaronder strengere sancties tegen schendingen van persvrijheid en het tegengaan van misbruik van wetgeving, zoals zogeheten SLAPP-rechtszaken die bedoeld zijn om media financieel uit te putten.
De index van 2026 geldt daarmee als een dringende waarschuwing. De aanhoudende erosie van persvrijheid ondermijnt volgens RSF de fundamenten van de democratische rechtsorde. Zonder onafhankelijke journalistiek die machthebbers controleert en misstanden blootlegt, komt niet alleen de vrije informatievoorziening, maar ook de stabiliteit van samenlevingen wereldwijd in gevaar.
UNITEDNEWS
