VAN SCRATCH TOT NATIONALE MILIEU AUTORITEIT
Auteur: Wilfred Leeuwin | Foto: NIMOS pionier en medeoprichter Ellen Naarendorp
Terwijl de westerse wereld al vroeg in de Jaren zeventig, zich zorgen begon te maken over het milieu, het in omvangrijke rapporten werd beschreven en de een na de andere internationale milieuconferentie werd gehouden, was het woord ‘milieu’ een vaag begrip in de Surinaamse samenleving.
Wanneer in 1998 het Nationaal Instituut voor Milieu en Onderzoek in Suriname (NIMOS) wordt opgericht, begint een lang proces van bewustwording. Een die dit jaar moet resulteren in het overgaan van het NIMOS in en de operationalisering van een Nationale Milieu Autoriteit (NMA). “Het is 25 jaar niet van een leien dakje gegaan, maar de bekroning op het werk is wel gehaald”, zeggen pioniers en zij die gaandeweg het proces een belangrijke rol daarin hebben gespeeld.
Het 25-jarig bestaan van het NIMOS kan niet los worden gekoppeld van pionier en medeoprichter Ellen Naarendorp. In de Jaren tachtig werd de wetenschapper belast met het mede opzetten van de technische faculteit op de nu, Anton de Kom universiteit van Suriname. Naarendorp is biologe en als coördinator milieu heeft zij een harde strijd moeten voeren om een nieuwe ontwikkeling denken over milieu en het nationaal management daarvan gestalte te geven. Dit voltrok zich tegen een achtergrond die zij typeert als, een door uit Nederland afkomstige groep hobbyisten in natuurwetenschappen op de universiteit, dat totaal iets anders is dan milieuwetenschappen, een niet in milieu geïnteresseerde Surinaamse samenleving en een instabiele politieke situatie. In die periode kwamen enkele jonge, in Nederland opgeleide Surinaamse intellectuelen druppelsgewijs naar Suriname om een bijdrage te leveren aan de nieuwe ontwikkeling. Op de universiteit ontstond al snel een tegenpool van Surinaams kader die regelmatig ontwikkelingsdiscussies voerde. Milieu was daar een belangrijk onderdeel van; ook omdat in de rest van de wereld dit vraagstuk prioriteit genoot als ontwikkelingspotentieel. Tijdens die moeilijke eriode hadden wetenschappers op de universiteit het moeilijk om wetenschap te bedrijven, met de dreiging van sluiting van de universiteit.
Hoewel na de militaire periode in 1987 er wat veranderingen kwamen, ontbrak het de politiek nog altijd aan voldoende inzicht om daadwerkelijk een milieubeleid te formuleren. De roep hiervoor werd internationaal groter. Tijdens het eerste kabinet van president Ronald Venetiaan, en daarna tijdens het bewind van Jules Wijdenbosch, veranderde de situatie enigszins, mede als gevolg van de internationale druk. Naarendorp, koppig vasthoudend aan haar inzichten stuitte vooral op politiek verzet over de inrichting van het milieubeleid. Met name haar aandringen dat milieu, vooral uit de partij politieke sfeer gehouden moest worden en binnen een aparte milieuautoriteit moest worden ondergebracht, was een enorme doorn in het oog van de politiek. “Hoe kan je mensen in de politiek er toe bewegen een wetenschappelijk element dat vrijwel onbekend is in het land mee te nemen in hun beleid”.
Keerpunt
Een belangrijke ommekeer kwam in 1990 toen vanuit de Verenigde Naties de toenmalige Amerikaanse president Bill Clinton, opperde dat voor het beschermen van het milieu er binnen alle landen van de Amerika’s een milieu autoriteit opgericht diende te worden. Dit schoot internationaal wortel. Vanuit de Inter-Amerikaanse ontwikkelingsbank werd per land in de Amerikaanse regio’s een bedrag van US$ 1 miljoen ter beschikking gesteld voor het opzetten van een milieu autoriteit. Vanuit de IADB werd het voortouw genomen en werd vertegenwoordiger Keith Evans aangesteld om dit project te leiden. Vanuit de politiek kon niet langer gedraald worden. De internationale druk nam toe, mede door verkeerde beslissingen die waren genomen in Suriname die het milieuvraagstuk gecompliceerder maakten. Aangesterkt door deze wending en het contact met het international veld hield Naarendorp koppig vol bij haar visie over de aanpak van het milieubeleid. Dit werd haar meestal niet in dank afgenomen. “Milieu, nu wel, maar hoe’ was toen het vraagstuk. Een door toenmalig president Wijdenbosch georganiseerde milieu workshop, waarop ook de IADB en andere internationale milieudeskundigen aanwezig waren, eindigde voor de milieucoördinator in een grote teleurstelling. Haar visie werd niet gedragen nog gedeeld door het politiek beleid. “Terwijl ik vrijwel geheel ontstemt over mijn eigen land het einde van de dag tegemoet ging werd ik plotseling benaderd door een meneer. Hij bleek later de chauffeur te zijn van IABD-vertegenwoordiger Evans. “U wordt gevraagd vandaag nog mee te komen voor een bespreking met de IADB”, klonk het. Hiermee brak weer een nieuwe fase aan in het moeizaam opgebouwd proces van het NIMOS. Voor Naarendorp en haar gelijkgezinden blijft het een moeilijke periode. Het gebrek aan visie over de aanpak, inrichting de vorm en structuur van het instituut maakte dat nog een paar jaar voorbij gingen. “Het waren vooral geen gemakkelijke tijden”. Het heeft tot 1997 geduurd voordat eindelijk de wettelijke oprichting van het NIMOS heeft kunnen plaatsvinden en nog eens een jaar, in 1998, toen het instituut eindelijk werd geopend. Door een toeval van omstandigheden brak alle weerstand bij de politiek en viel de oprichtingsdatum van het NIMOS, 15 maart precies op de geboortedag van Naarendorp. “Door vallen en opstaan, met alle tegenslagen, politiek gevoelige discussies of het nu een stichting moest worden, bij een ministerie moest worden ondergebracht, of bij het kabinet van de president, zoals ik het altijd wilde hebben, ben ik uiteindelijk voor eeuwig verbonden gemaakt met het NIMOS”, zegt Naarendorp nu lachend.
Huidig directeur Cedric Nelom is een van de toen jonge wetenschappers uit die periode, die samen met, Nancy Del Prado, Soetjipto Verkuijl, Anil Pershad, Harold Telgt, Max Ooft en Frank Soeltaansingh door een onafhankelijk Selectie Commissie zijn uitgekozen en gevormd om het pionierswerk op te pakken. Deze wetenschappers werden de trekkers van de eerste zes Offices die zijn beschreven door de ook al in Nederland opgeleide John Bursink die door de IADB werd aangetrokken om het proces samen met Naarendorp gestalte geven. “Milieu en milieumanagement waren niet de focus, dus moesten we van de grond af aan beginnen. De focus was op natuurbescherming, maar niet het bruine milieu met kernzaken zoals lucht – water en bodem vervuiling die in het internationaal gebeuren de belangrijkste aandachtspunten zijn”. zegt Nelom.
We waren jong kader en als je ergens binnen kwam met het milieu verhaal, was de reactie zoiets als, ‘wat komen deze jonkies ons zeggen’. De mensen van het eerste uur hebben veel lesgeld betaald, maar het is het waard geweest. Het heeft het instituut gemaakt tot wat het vandaag is. Niet alleen zijn er enorme stappen gezet in milieubewustwording, maar hebben we nu eindelijk een wettelijke basis gelegd voor het beschermen van het milieu in al haar facetten”.
Nationale Milieu Autoriteit (NMA)
Met het tot stand komen van de Nationale Milieu Raamwet in 2017 is wederom een nieuwe mijlpaal behaald. Dit jaar moet de operationalisering van de NMA een feit zijn. Het NIMOS en haar personeel gaan over in deze autoriteit en worden al enkele jaren drastische voorbereidingen hiervoor getroffen. Handhaving en naleving van milieu verdragen en alle wettelijke procedures worden de belangrijkste kerntaken van de autoriteit. Met een aanpassing van de wet die nu bij het parlement ligt worden de technische taken van de autoriteit gescheiden van de beleidstaken van het ministerie van Ruimtelijke Ordening en Milieu. Bij de autoriteit worden vijf zuilen opgericht voor milieumanagement. Educatie en informatie management, Environmental Permitting oftewel Milieuvergunningen. De derde is environmental monitoring and inforcement. De vierde poot wordt een juridisch platform, dat continu de nationale als internationale wettelijke naleving monitort. De vijfde zuil wordt ‘finance administration, investment and funding. Met deze laatste moet binnen een periode van vijf tot zeven jaar het NMA zo min mogelijk financieel onafhankelijk worden gemaakt van de centrale overheid. In het voorbereidingstraject naar de NMA, is gewerkt aan de technische kwaliteit voor het bemensen van de autoriteit. Op basis van haar structuur, is een HRM-model ontwikkeld met externe deskundigen. In overleg met de HRM expert zal het personeel worden getraind en voorbereid hoe invulling te geven aan de functies binnen de nieuwe structuur.
Over de relatie van de NMA met de samenleving en haar sociale partners zegt Nelom, “We gaan de NMA niet verkopen als de baas over het milieu maar als een organisatie die samen met andere actoren het milieu beter gaat beheren. We zullen de andere actoren nodig hebben om dat gestalte te geven en vooral de spelers op het veld. “Er is nu wel een wettelijke bevoegdheid voor de autoriteit, maar daartegenover, nog veel onwetendheid over wat die bevoegdheid betekent. We gaan in eerste instanties met tact samenwerken en niet rigoureus te werk moeten gaan, hoewel te lang is gedoogd wat verkeerd is gegaan”, zegt de directeur.
Carbon-credit mechanisme
Het REDD – Plus (verminderen van uitstoot middels duurzame ontbossing en bosdegradatie), programma, zal binnen de structuur van de NMA worden voortgezet. Voor dit project waar Suriname met investeringsprojecten, oftewel carbon credits, geld kan genereren, zal een carbon-credit mechanisme worden opgezet. Dit mechanisme moet een verdeelsleutel hebben voor waar de gegenereerde inkomsten naar toe gaan. Bij het verdienen van carbon-credits zijn, zowel de overheid, overheidsinstanties, inheemsen en marrons en andere actoren binnen de sector bij betrokken. Nelom wijst er op dat bij de verdeelsleutel naar alle partners een duidelijke omschrijving moet zijn over de bestedeling van de financiële middelen ten behoeve van de sector en ontwikkeling van lokale gemeenschappen. Voor projecten die carbon-credits genereren, zal voortaan, om te voorkomen dat de credits dubbel worden geclaimd, een registratie systeem worden opgezet
Bekroning
De jurist Gina Griffith stapte in 2007 het proces binnen, na een stage periode als student van de Anton de Kom Universiteit van Suriname. Zij heeft mede aan de basis gestaan van de Nationale Milieu Raamwet. “Ik koos voor het NIMOS omdat ik als student tot de conclusie kwam dat dit een Technisch bekwaam instituut was dat zich heeft bewezen in de samenleving. Zelf was ik toen geïnteresseerd in internationale milieurecht en het NIMOS leek mij een geschikte plek om mijn carrier te beginnen.
Nationale Milieu Raamwet
Voor de jurist is de totstandkoming van de Nationale Milieuraamwet of het wettelijke vastleggen van de statutaire doelen van milieumanagement in Suriname, de bekroning op het werk van de afgelopen 25 jaar. In de wet zijn instrumenten, voorwaarden en mechanismen opgenomen die puur betrekking hebben op de ontwikkeling en handhaving van het milieu. De belangrijkste zijn onder andere, de wettelijke verplichting voor milieuanalyses voor economische en maatschappelijke projecten en investeringen. De wet rekent ook af met het vrijblijvend karakter, waar bij het verstrekken van bedrijfsvergunningen, milieuaspecten in de marge werden meegenomen. Naast een bedrijfsvergunning, in welke, in welke branche dan ook, moet voortaan onder voorwaarden een milieuvergunning worden aangevraagd, waartegenover sanctiemaatregelen staan. Het identificeren, het verbod en het gebruik van gevaarlijke stoffen die in de wet zijn opgenomen is voor Griffith een belangrijke mijlpaal in het milieumanagement van Suriname. Verder wordt in de wet een kader geschetst van hoe en in welke vorm uit-gemijnde concessiegebieden gerehabiliteerd moeten worden. Inherent aan de wet is het daarin opnemen van sanctiemaatregelen om de handhaving en controle op de naleving te garanderen. Dit wordt in de milieuraamwet omschreven onder de noemer ‘milieustrafrecht en heeft een onvoorwaardelijk karakter en staat op zichzelf. Dit betekent dat in alle gevallen waarbij sprake is van opzet of schuld aan het vervuilen of aantasten van het milieu, betrokkenen door de justitiële autoriteiten ter verantwoording kunnen worden geroepen.
UNITEDNEWS
