VERLIEST RUSLAND DE INFORMATIEOORLOG IN OEKRAÏNE?

In de afgelopen twee decennia hebben de Russische staat en zijn strijdkrachten het voeren van informatieoorlogvoering onder de knie gekregen. Desondanks is de informatieoorlog van Rusland in Oekraïne niet volgens plan verlopen en dreigt het land de strijd op dat vlak te verliezen.

Rusland richt zich in de eerste plaats op ‘het bewustzijn van de massa’s’ en combineert militaire en niet-militaire aspecten, waarbij men zich concentreert op het ontkennen, exploiteren, beïnvloeden, corrumperen of vernietigen van de informatie van de tegenstander. Dat gebeurt allemaal in dienst van een ideologie die pleit voor Russisch patriottisme en de heropleving van Rusland als supermacht.

De illegale bezetting en annexatie van de Krim door Rusland in 2014 was een schoolvoorbeeld van hoe informatieoorlogvoering deze operatie mogelijk maakte, waardoor alle daaruit voortvloeiende weerstand teniet werd gedaan. President Vladimir Poetin pochte destijds dat “niemand gewond raakte”.

De informatieoorlog in Rusland verloopt vaak via een nexus van institutionele kanalen, variërend van RT-televisie (voorheen bekend als Russia Today) tot Spoetnik-multimedia, meertalige YouTube-kanalen en sociale media-accounts. Deze kanalen waren verantwoordelijk voor meerdere informatiecampagnes tegen westerse regeringen, wat leidde tot verschillende klachten op hoog niveau.

In de huidige oorlog tegen Oekraïne lijken de Russische informatiestrijders echter plotseling slap en machteloos en falen ze jammerlijk in de oorlog van verhalen. Er is dus iets mis. Dit kan gedeeltelijk worden toegeschreven aan het feit dat de Amerikaanse/Britse inlichtingendiensten hun strategie hebben gewijzigd. Traditioneel presenteerden ze hun materiaal zelden aan het publiek. Na het verspreiden van leugens over massavernietigingswapens in de aanloop naar de oorlog tegen Irak van 2003, werden deze instanties terughoudender en gaven ze geen bewijs vrij, zelfs niet wanneer ze werden geconfronteerd met Russische provocaties.

Desalniettemin, toen Moskou troepen begon te verzamelen aan de grenzen van Oekraïne, veranderde de regering Biden van standpunt. Het werd zeer luidruchtig over Russische bewegingen, manoeuvres en planning. Het besloot de schimmige manoeuvres van het Kremlin tegen te gaan met solide feiten. Als gevolg daarvan hielden de nationale veiligheidsdiensten van de VS en het Verenigd Koninkrijk zich bezig met gecoördineerde en frequentere ‘geautoriseerde onthullingen’ aan geallieerde entiteiten en de media. Ze hebben overvloedige details vrijgegeven en gewaarschuwd voor mogelijke nep terroristische complotten en operaties. Ze hebben bijna dagelijks een beoordeling gegeven van de bewegingen en waarschijnlijke plannen van de troepen.

Hoewel deze aanpak Rusland er niet van weerhield Oekraïne binnen te vallen, lijkt het erop dat het veel van de beoogde tactieken van het Kremlin door elkaar heeft gegooid en mogelijk zelfs twijfel en verwarring heeft gewekt in de hoofden van de Russische planners. Deze stap heeft op zijn minst voorkomen dat het Russische verhaal een dusdanig effect heeft dat het de invasie rechtvaardigt. Belangrijk is dus dat de acties van de tegenpartijen de wereldopinie heeft voorbereid op wat komen ging.

Een andere factor is de opkomst van open-source intelligence (OSINT), die de suprematie van de informatieoorlog van het Kremlin heeft aangetast. OSINT is een vorm van collectieve analyse van openbaar beschikbare informatie, voornamelijk uitgevoerd door technisch onderlegde vrijwillige activisten die hun veldexpertise inbrengen om de informatie te verifiëren en bronnen te analyseren.

Sinds het begin van de Russisch-Oekraïense spanningen heeft deze virtuele gemeenschap de krachten gebundeld om nepnieuws te ontmaskeren en de geloofwaardigheid van informatie te bevestigen. Omdat ze hun bevindingen vaak in realtime presenteren, hebben OSINT-experts de ‘Twittersfeer’ zelfs sneller dan gerenommeerde persbureaus en defensie-analisten voorzien van tijdige en relevante analyses.

In het verleden verspreidden Russische informatiestrijders nepvideo’s en bewerkte foto’s om angst, verwarring of sympathie voor de agenda van het Kremlin te wekken. Dankzij OSINT-beoefenaars wordt dergelijke desinformatie echter ter plaatse blootgelegd en worden de transporteurs ervan belachelijk gemaakt.

In 2016 werd Oekraïne het slachtoffer van een spervuur van 6.500 hackaanvallen. Paradoxaal genoeg zijn Russische entiteiten in 2022 degenen die aan de ontvangende kant van cyberoorlogvoering staan, toen het anonieme hackercollectief een ‘cyberoorlog’ tegen de Russische regering verklaarde. Kort na deze verklaring meldde RT-televisie dat er een massale cyberaanval op haar website had plaatsgevonden.

Bovendien hebben Russische staatsmedia de afgelopen weken te maken gehad met meerdere fysieke en virtuele beperkingen. RT heeft bijvoorbeeld gezien dat Europese landen haar sancties opleggen en zelfs uitzendingen verbieden. Social media gigant Facebook heeft de Russische staatsmedia-inhoud als onbetrouwbaar aangemerkt, terwijl andere sociale media platforms deze media hebben beknot. 

In al zijn voorgaande oorlogen speelden Russische oorlogsplanners de ‘slachtofferkaart’. Vaak gaan deze beweringen over Russische burgers die het slachtoffer zijn van terroristische daden of het doelwit van ‘genocide’. Deze beweringen worden vervolgens gebruikt als voorwendsel om verwoestende oorlogen in het buitenland te ontketenen. De terroristische operatie die werd gebruikt om de invasie van Tsjetsjenië in 1999 te rechtvaardigen, is daar een goed voorbeeld van.

Dergelijke beschuldigingen konden in het geval van de huidige oorlog niet blijven bestaan. Er was geen geloofwaardige terroristische dreiging, noch is er genocide gepleegd tegen Russisch sprekenden in Oekraïne. Omgekeerd wordt de Oekraïense kant steeds meer gezien als David vs Goliath, wat de sympathie van de wereldopinie en de internationale media wekt.

Erger nog, de toespraak van president Poetin, die het publiek probeerde te overtuigen van de legitimiteit van de oorlog, was contraproductief. Het labelen van het Oekraïense leiderschap als een groep van ‘neo-nazi’s en drugsverslaafden’ en het ontkennen van het bestaan van Oekraïne door de geschiedenis heen ,viel niet goed bij het internationale publiek. Het werd beschouwd als een van de meest bizarre toespraken van zijn 22 jaar als leider van Rusland.

Laten we niet vergeten dat de oorlogen van Moskou in het verleden werden gevoerd tegen veel zwakkere tegenstanders (bijvoorbeeld Georgië, de oppositiegroepen in Syrië, Oekraïne in 2014). Vandaar dat de militaire planners van Rusland die deze oorlog hebben ontworpen, deze met overmoed en zelfgenoegzaamheid drapeerden. Ze ontdekten echter al snel dat dit niet de gebruikelijke cakewalk zou worden. 

BRON| TRT World