CORRUPTIE IN DE GOUDSECTOR

Auteur: Kenneth Sukul

Toen in 2003 de delfstoffenovereenkomst met Cambior door De Nationale Assemblee werd goedgekeurd en later ook de overeenkomst met Newmont, werd gesteld dat ruim 60 procent van de inkomsten van het bedrijf in Suriname zou achterblijven.

Beide overeenkomsten werden in marathonvergaderingen van ongeveer 24 uur goedgekeurd. De overeenkomst met Cambior, dat het bedrijf in 2006 aan Iamgold verkocht, noch de overeenkomst met Newmont is ooit geëvalueerd om te toetsen of ze in het voordeel dan wel het nadeel van de samenleving waren. Evenmin hebben opeenvolgende regeringen het nodig geacht te controleren of de bedrijven hun belastingverplichtingen correct nakomen. Intussen zijn er overeenkomsten gesloten met multinationals om olie en gas op zee te exploiteren. Suriname staat op het punt een overeenkomst te sluiten met een derde goudmultinational, nu in het Nassaugebied.

Delfstoffenwet

In de delfstoffenovereenkomst en -wet met Cambior uit 2003 staat dat er een goudinstituut moet worden opgezet om onderzoek te doen, zodat de staat in de toekomst een eigen goudbedrijf kan oprichten. Het instituut zou ook de sector moeten monitoren. In de wet is tevens bepaald dat 0,25 procent van de goudopbrengst voor het goudinstituut gereserveerd moet worden. Dat instituut is er echter nooit gekomen. In 2014 stelde het toenmalige Assembleelid Santokhi hierover nog vragen in het parlement. Als president benoemde hij onlangs wel een delfstoffencommissie, maar ‘vergat’ kennelijk de wettelijke taken en het doel van het instituut.

De regering-Bouterse I haalde na 2014 het goudverwerkingsbedrijf Kaloti uit Dubai naar Suriname. Volgens de overeenkomst met het bedrijf zou Suriname ervoor zorgen dat al het geproduceerde goud aan het bedrijf werd aangeboden ter zuivering. Hierdoor zou het land meer inkomsten uit de sector halen. Dit bleek achteraf een farce, want de export van de kleinschalige goudsector liep juist met enkele duizenden kilo’s terug.

Tot 2015 stond in de jaarverslagen van de Centrale Bank van Suriname (CBvS) vermeld wat de bijdrage van de goudsector aan de staatskas was. Daarna niet meer.

Financieel jaarplan

In het ‘Financieel Jaarplan 2024’ van het ministerie van Financiën en Planning (bladzijde 179) staat een tabel waaruit eindelijk enigszins de ontwikkeling van de goudsector vanaf 2017 blijkt.

Volgens deze tabel is tussen 2017 en 2024 ruim 262.000 kilo goud geproduceerd, exclusief de smokkel. In 2012 bedroeg de productie van de kleinschalige goudsector 22.000 kilo per jaar, terwijl dat vandaag de dag nauwelijks 14.000 kilo is, ondanks het feit dat het productieareaal sinds 2012 met 600 procent is toegenomen. De totale waarde van de 262.000 kilo goud bedroeg dertien miljard Amerikaanse dollar.

Daarvan ontving de staat slechts 1,4 miljard Amerikaanse dollar, opgebouwd uit 42 procent royalty’s, 31 procent loonbelasting en 27 procent winst- en/of inkomstenbelasting. Uit de tabel blijkt dat Iamgold/Zijin Mining en Newmont sinds 2017 geen winstbelasting hebben betaald. Verder blijkt dat de arbeiders meer belasting hebben betaald dan de bedrijven aan winst- of inkomstenbelasting. Ook blijkt uit het jaarplan dat de staat geen enkele belasting uit invoerrechten heeft ontvangen van de goudsector, terwijl andere sectoren, die met moeite overeind blijven, zwaar worden belast.

Conform de mededelingen van de regering-Venetiaan in 2003 en de regering-Bouterse in 2011 had de staat tussen 2017 en 2024 ruim 5,5 miljard Amerikaanse dollar moeten ontvangen (dat is 60 procent van de winst), in plaats van dat bedrag te lenen.

In het jaarverslag 2020 van Newmont staat dat de Surinaamse regering ‘heel vriendelijk’ is tegenover Newmont. Echter, volgens het bedrijf zou dit bij een volgende regering kunnen veranderen. Daarmee wordt aangegeven dat de onderneming zich ervan bewust is dat de regering vóór 2020 haar heeft bevoordeeld ten koste van de samenleving.

Aan de regering werd in 2021 gevraagd waarom zij niet heronderhandelt met de goudbedrijven. Het antwoord luidde toen: ‘Wij gaan geen wetten openbreken.’ De minister van Natuurlijke Hulpbronnen van 2005 tot 2010 verklaarde destijds dat ‘Suriname als onbetrouwbaar zou worden geacht, als het zou heronderhandelen.’ Dit terwijl een topman van Newmont zelf stelt dat Suriname ernstig is benadeeld, en resolutie 1803 van de Verenigde Naties (VN) stelt dat elk land dat door een multinational wordt benadeeld, het recht heeft om dat te corrigeren.

Controle en de crisis

Uit onderzoek blijkt dat alle informatie waarover de CBvS en het ministerie van Financiën en Planning beschikken, afkomstig is van belanghebbenden uit de sector. Hoe en of deze informatie wordt geverifieerd, is niet duidelijk. De delfstoffenwet is door alle vijf opeenvolgende regeringen genegeerd. De vraag is waarom? Willen zij niet dat de samenleving inzage krijgt in de ontwikkelingen en verdiensten, en waar deze verdiensten naartoe gaan? Waarom heeft De Nationale Assemblee nooit aangedrongen op openheid? Waarom zwijgen politici, zelfs in de huidige situatie waarin de regering haar financiële verplichtingen niet kan nakomen? Of maken de twee miljoen B-aandelen en hun belangen in de goudsector dat voor hen onmogelijk?

Uit het rapport van het ministerie van Financiën en Planning blijkt dat de samenleving een tegoed heeft van minimaal vijf miljard Amerikaanse dollar uit de sector. Dat is meer dan de staatsschuld. Door de gehele sector te ordenen en de smokkel aan te pakken, kan de staat voldoende Amerikaanse dollars binnenhalen om het land uit de crisis te halen. Daarbij kan zij zich beroepen op VN-resolutie 1803. Er zou bovendien nog genoeg geld overblijven om meer dan 10.000 banen in andere sectoren te creëren.

Als Suriname zelf de goudvoorraden in het Nassaugebied in productie brengt, kan de ontwikkeling van het land in een stroomversnelling raken. Met de inkomsten uit dit gebied zou het land niet langer genoegen hoeven te nemen met de kruimels die de multinationals op zee Suriname toeschuiven. Het enige wat de samenleving nog moet doen, is zorgen voor beleidsmakers die de beslissingen willen en kunnen nemen en over de juiste kennis beschikken.

UNITEDNEWS