IMF | CRYPTO-EXPERIMENT EL SALVADOR LOOPT STUK

Fotocompilatie: De Salvadoraanse president Nayib Bukele.  | Bron: VES Inzicht.

Sinds Nayib Bukele in 2019 tot president werd verkozen, balanceerde El Salvador lange tijd op het randje van een faillissement.

De signalen waren overduidelijk: een torenhoge schuldenlast en rentelasten, een fors begrotingstekort, lage dollarreserves en zwakke economische groei en investeringen. Pogingen om met het Internationaal Monetair Fonds (IMF) tot een reddingspakket te komen, liepen aanvankelijk stuk. Bukele’s aanhoudende aanvallen op de rechterlijke macht, de oppositie en de vrije pers versterkten het wantrouwen.

Daar kwam zijn hardnekkige fascinatie voor cryptovaluta nog bij. In 2021 werd El Salvador het eerste land ter wereld dat bitcoin, naast de Amerikaanse dollar, tot wettig betaalmiddel verklaarde. Bukele beloofde zich af te keren van de traditionele kapitaalmarkten en miljarden op te halen via getokeniseerde blockchain-obligaties. Hij kondigde plannen aan om voor 500 miljoen dollar aan bitcoin te kopen, een “bitcoinstad” te bouwen in de jungle en geothermische energie in te zetten voor bitcoin-mining. De internationale financiële markten lieten hem links liggen. Tegen de zomer van 2022 zakten de koersen van sommige Salvadoraanse staatsobligaties onder de 30 cent per dollar. Toen de overheid zelfs begon met het uitstellen van salarissen voor ambtenaren, vreesden beleggers een naderend faillissement.

Uiteindelijk kwam er toch een doorbraak. Op 26 februari keurde het IMF-bestuur een lening van 1,4 miljard dollar goed, een akkoord dat al in december na jaren onderhandelen was bereikt. De uitbetaling gebeurt over een periode van veertig maanden. In ruil daarvoor heeft El Salvador zich verplicht tot strengere begrotingsdiscipline. Het land is bovendien begonnen zijn cryptobeleid terug te draaien. Een wetswijziging in januari maakte een einde aan de verplichting om belastingen in bitcoin te kunnen betalen; acceptatie door bedrijven is voortaan optioneel.

De IMF-lening verkleint de kans op een schuldencrisis aanzienlijk, zeker als deze ook nog eens 2,1 miljard dollar aan extra steun van andere multilaterale instellingen losmaakt. Ondanks eerdere besparingen had El Salvador het zonder hulp niet lang meer uitgehouden.

Met een hoge schuld en zwakke groei is geld lenen tegen 12% rente, zoals begin 2024 nog gebeurde, simpelweg onhoudbaar. In een volledig gedollariseerde economie zoals die van El Salvador – zonder centrale bank als ultieme geldschieter – zou een faillissement niet alleen leiden tot een bankencrisis, maar zelfs tot de-dollarisatie. Lokale bankdeposito’s zijn immers gedeeltelijk gedekt door staatsobligaties.

Het afbouwen van bitcoin als betaalmiddel is in feite meer een opluchting dan een concessie. Bukele had de cryptomunt gepresenteerd als een manier om financiële diensten toegankelijk te maken voor tweederde van de volwassen bevolking zonder bankrekening, en om de kosten van geldovermakingen – goed voor bijna een kwart van het bbp – te drukken. Maar de werkelijke obstakels voor financiële inclusie zijn de omvang van de informele economie en het gebrek aan digitale vaardigheden. Bovendien blijven overboekingen duur doordat veel Salvadoranen hun geld liever in contanten versturen of ontvangen – een kostbare gewoonte, verergerd door de criminaliteit in het land.

De overhaaste introductie van Chivo, de digitale portemonnee voor betalingen in dollars en bitcoin, hielp niet. De app kampte met technische mankementen en fraude, waarbij identiteitsdiefstal vaak voorkwam om de welkomstbonus van 30 dollar in bitcoin te innen.

Het IMF toonde zich lange tijd huiverig om El Salvador te financieren zolang bitcoin als wettig betaalmiddel gold. De extreme koersschommelingen van de munt vormden een risico voor de financiële en fiscale stabiliteit. Het fonds wees ook op de mogelijkheid van witwassen en andere criminele activiteiten. Volgens kredietbeoordelaar Moody’s kostte het cryptobeleid de overheid zo’n 375 miljoen dollar – van de lancering van Chivo tot gesubsidieerde transactiekosten en bitcoin-geldautomaten. Dat bedrag overtreft ruimschoots de winsten op de bitcoinreserves, die bovendien zo weer kunnen verdampen. Door de vertraging van de IMF-deal hield Bukele’s crypto-experiment bovendien het risicoprofiel van het land hoog – en El Salvador gevaarlijk dicht bij een faillissement.

Toch blijft Bukele razend populair, met goedkeuringscijfers die geregeld boven de 90% uitkomen. Niet zijn cryptobeleid, maar zijn harde aanpak van criminaliteit leverde hem de bijnaam op die hij zelf graag gebruikt: “de populairste dictator ter wereld”. Die aanpak gaat ten koste van de rechtsstaat en de rechten van verdachten, maar boekt zichtbaar resultaat. Zijn obsessie met bitcoin heeft daarentegen weinig bijgedragen aan de economische vooruitzichten van het land. Hoewel de cryptomunt nog altijd als reserve op de nationale balans staat, zijn de dagen als wettig betaalmiddel definitief voorbij.

INGEZONDEN