DEMOCRATIESERINGSPROCES SURINAME IS OEFENING VAN VALLEN EN OPSTAAN

Het democratiseringsproces in Suriname heeft vanaf 1975  met de onafhankelijkheid een eerste valse start gemaakt. Het proces is anno 2019 verworden tot een die door wetenschapper Hans Lim a Po wordt getypeerd als een oefening van vallen en opstaan. Deel 1

Bij het verkrijgen van een eredoctorale erkenning door de Anton de Kom universiteit van Suriname, sprak hij een rede uit die op deze website in delen, bewerkt wordt gepresenteerd. Lim A Po mocht na de rede zijn toegekende ere doctorale bul in ontvangst nemen. De universiteit heeft in verband met haar 50-jarig bestaan aan verschillende personen een eredoctorale onderscheiding toegekend.  

Valse start
De onafhankelijkheid van Suriname was volgens Lim a Po niet het resultaat van breed gedragen politieke initiatieven. Niet de breuk met Nederland, maar een natuurlijke groei naar zelfstandigheid werd geaccentueerd. Een belangrijk deel van de samenleving omarmde dit idee, met als bijkomstigheid dat de labiele politieke situatie in het land niet werd verstoord. Meteen nieuwe verkiezingen uitschrijven, bij de onafhankelijkheid, zoals dat was beloofd, zouden misschien nieuwe impulsen hebben gegeven, maar die werden uitgesteld. “De regie van Nederland bij de onafhankelijkheid en een vertrouwenscrises tussen coalitie en oppositie hebben de democratisering geen goed gedaan”, zegt Lim a Po. Maar ook met de verkiezingen van 1977, die de valse start moest corrigeren, ontbrak elk spoor van een democratische en rechtstatelijke cultuur. Integendeel er brak een periode aan waarin de politieke verhoudingen aanzienlijk slechter werden en het parlement praktisch stil kwam te liggen. De periode tussen de onafhankelijkheid en het tijdstip van geplande vervroegde verkiezingen op 27 maart 1980 bleek de overgang van het koloniaal regiem naar een zelfstandige democratische en rechtstatelijke politieke regime niet te hebben bevorderd. “in termen van democratisering heeft de periode tussen 1975 en 1980 nauwelijks zoden aan de dijk gezet, noch in termen van het verloop, noch in termen van uitkomst.

Het was een grote misvatting van de politieke elite dat dat het land na haar bevrijding uit het koloniaal bewind vanzelf, dus als natuurlijk proces en zonder bijzondere inspanning, een democratische rechtstaat zou worden. Ook andere landen hebben zich in dit proces verslikt”, meent Lim a Po.

De ongelukkige start van het democratiseringsproces in Suriname werd negatief beïnvloed door, het effect van de fondsen die Nederland bij gelegenheid van de onafhankelijkheid aan Suriname ter beschikking heeft gesteld. Bedoeld voor projecten die het land politiek en economisch zelfstandig moesten maken. De focus lag echter op besteding van de gelden in plaats van verbetering. Een tweede factor is de beëindiging van de etnische verzuiling binnen het politiek domein die voor politieke bindingen had gezorgd. De bindingen vloeiden voort uit onderlinge afspraken die de op etnische grondslag geschoeide politieke partijen maakten om samen politiek op te trekken. ( de zogenaamde verbroederingspolitiek) en de toezegging om hun respectieve achterbannen voor de samenwerking te mobiliseren. Het democratiseringsproces werd ernstig op de proef gesteld, vooral omdat de politieke elite de onafhankelijkheid niet onvoorwaardelijk ondersteunde. Daardoor veranderde het politiek domein waarin consensus gedurende een halve eeuw had gedomineerd al snel in een veld van louter wedijver om politieke en economische macht. “Was dit niet gebeurd dan zou een gecontinueerde bundeling van politieke partijen het democratiseringsproces wellicht ten goede zijn gekomen. De op dat moment zwakke democratische krachten hadden mogelijk nieuw elan kunnen krijgen door de verkiezingen die waren afgekondigd in maart 1980. Echter de noodzakelijke hervormingen waren achterwege gebleven en ontstond er ruimte voor een militaire staatsgreep, die in februari 1980 het eerste democratiseringsproces abrupt beëindigde.

1980-1987 Onder militair gezag
Militaire staatsgrepen vinden per definitie buiten de wet plaatst. Zelfs als militairen beweren dat de staatsgreep is gepleegd om de natie of de constitutie te verdedigen, is geen beroep op een wettelijke grond. Ook in Suriname is na de staatsgreep gepoogd om de staatsgreep binnen het constitutionele domein’ te positioneren. Maar de inbreuken op de democratische rechtsorde bleven niet oppervlakkig en ook niet marginaal. Na een half jaar, augustus 1980, kwam het land formeel onder het militair gezag. Tot de factoren die in Suriname geleid hebben tot de staatsgreep behoren de jonge leeftijd van het regiem. Door de jonge leeftijd van het regiem, was er in het militaire kamp geen institutionele en sociale ondersteuning van het burgergezag, die voor een democratie onontbeerlijk is. Daarom kon de aanvankelijke weigering van de regering om een vakbond in het leger te erkennen aangevoerd worden als reden voor de staatsgreep. In het besef dat dit motief ontoereikend was werden naderhand toegevoegd, bezorgdheid over de besteding door de politieke elite van de ontwikkelingsgelden. Tegen deze achtergrond werd in brede lagen van de bevolking aangenomen dat de staatsgreep was ingegeven door een onvervalste behoefte om de democratie te bevrijden uit de greep van politici die niet het belang van de samenleving, maar primair het eigen en groepsbelang als inzet hadden. De zuiverheid van deze drijfveer heeft in de loop van de tijd helaas aan geloofwaardigheid ingeboet.

UNITEDNEWS