JAARREKENING 2019 CENTRALE BANK UIT/BDO ASSURANCE NV GEEFT CONTROLEVERKLARING

Het onafhankelijk accountantsbureau BDO Assurance NV heeft op 1 juni 2022 een verklaring gegeven over de in het jaarverslag opgenomen jaarrekening 2019 van de Centrale Bank van Suriname (CBvS). BDO heeft de opdracht gekregen de in het jaarverslag op pagina 64 tot en met 130 opgenomen jaarrekening over het boekjaar eindigend op 31 december 2019 van de CBvS te controleren. BDO benadrukt geen oordeel te geven over de getrouwheid van de in dit jaarverslag opgenomen jaarrekening over 2019 van de CBvS. 

“Vanwege het belang van de aangelegenheden beschreven in de paragraaf ‘Basis voor onze oordeelonthouding’ zijn wij niet in staat geweest om voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen om daarop ons oordeel bij de in dit jaarverslag opgenomen jaarrekening als geheel te baseren”, vermeldt BDO. De jaarrekening bestaat uit: de balans per 31 december 2019, de winst- en verkiesrekening over 2019 en de toelichting met een overzicht van de gehanteerde grondslagen voor financiële verslaggeving en andere toelichtingen. 

BDO geeft de basis voor hun oordeelonthouding. 

Onzekerheden met betrekking tot de jaarrekening 2019: vorderingen op de Staat Suriname – ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’ (toelichting 4.2 van de jaarrekening). Deze vordering op de Staat Suriname is niet door enige harde zekerheidsstelling gedekt. De ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’ die per 18 september 2015 is afgesloten door de CBvS met de Staat voor een bedrag van 2.498.327.404 SRD, waarvan per ultimo 2019 2.343.064.119 open staat, betreft in principe: enerzijds een herstructurering per 17 september 2015 van de volgende vorderingen van de CBvS op de Staat: het saldo van de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-II’, die was afgesloten in 2022, het saldo van het werkvoorschot ex artikel 21 van de Bankwet, het saldo van de vertrekkingen van de Staat op zijn rekening-courantrekeningen (debet standen) en anderzijds de financiering van het saldo van diverse overige schulden van de Staat aan onder andere Staatsinstellingen en derden. 

Deze leningsvorm, waarvan de toelaatbaarheid niet in der Bankwet 1956 en zoals aangepast in 2005 (S.B. 2005/no. 56 geldende tekst S.B. 2010 no. 173, hierna de ‘Bankwet’ is opgenomen, heeft derhalve in eerste aanleg geen wettelijke grondslag, alsook ontbreken er in tweede instantie acties om deze separaat via een andere rechtsingang, zoals De Nationale Assemblee (DNA), te laten goedkeuren. 

De Staat heeft tot zekerheid van de door de CBvS op haar verkregen vordering, de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’, zijn recht op de jaarlijkse winst van de CBvS als dekking gegeven. De facto is per 31 december 2019 vanwege het cumulatief verlies over de boekjaren 2015 tot en met 2019 van 767.698.942 SRD geen sprake van een valide aanspreekbare dekking van deze vordering op de Staat met betrekking tot de boekjaren 2020 tot en met 2021 vanwege de indicatieve verliezen voor totaal 4.016.602.516 SRD. 

Per ultimo 2019 is er sprake van een achterstand in betalingen van aflossingen en achterstand in rentebetalingen over de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’ van totaal 804.065.033 SRD. In de op 9 april 2020 door DNA aangenomen ‘Wet Uitzonderingstoestand COVID-19’ (S.B. 2020 no. 83), zijn diverse maatregelen gericht op uitvoering van deze Uitzonderingswet opgenomen. In artikel 8 van deze wet is heel specifiek voor de CBvS het volgende bepaald: “Teneinde te voorkomen dat oude gecumuleerde voorschotten en leningen vanaf 2002 samenvallen met de noodvoorzieningen die in het genoemde artikel zijn getroffen, dienen de minister van Financiën en de president van de CBvS eerder aangegane leningen en gecumuleerde voorschotten vanaf 2002 te consolideren in een langlopende lening conform lid 2 van dit artikel”.  Deze bepaling heeft geresulteerd in de ondertekening van de nieuwe lening aan de Republiek Suriname, zijnde de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-IV’, welke op 28 april 20220 is ingegaan. In deze lening is onder meer het saldo per 24 april 2020 van de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’, groot 2.343.064.119 SRD opgenomen. De ‘Geconsolideerde Staatsschuld-IV’ bedraagt 8.524.391.330 SRD. 

De ‘Geconsolideerde Staatsschuld-IV’ heeft een looptijd van 30 jaar met een betalingsvrije periode van 1 jaar betreffende aflossingen en rente. De Staat heeft voor deze lening de volgende zekerheden verstrekt: zijn recht op de dividenden van Staatsolie vanaf 28 april 2021, zijn recht op huidige en toekomstige jaarlijkse winsten van de CBvS, zulks ten hoogste tot zodanig bedrag als overeenkomt met de hoofdsom van de lening verhoogd met de gecumuleerde rente over de looptijd van de lening, de royalty-opbrengsten van Grassalco NV, conform de overeenkomst tussen de Staat Suriname en de CBVS de dato 1 november 2019. Blijkens de missive van de Raad van Ministers (RvM) de dato 11 oktober 2019 en het besluit van de regering de dato 3 december 2019, is deze zekerheid geschat op 300.000.000 USD. 

“De cessieovereenkomsten zijn per dagtekening van de controleverklaring niet geformaliseerd”, vermeld BDO. 

De vordering uit hoofde van de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’ bedraagt per 31 december 2019 2.343.064.119 SRD en vormt 15,3% van het balanstotaal van de CBvS, namelijk 15.335.707.346 SRD. 

Als gevolg van de hiervoor genoemde omstandigheden heeft BDO niet kunnen vaststellen of er eventuele correcties nodig zouden zijn met betrekking tot de waardering van de verantwoorde vorderingen van de Staat. Hetzelfde geldt voor de desbetreffende posten van de resultatenrekening. 

Niet gedekte overige vorderingen op de Staat Suriname. Naast de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’ (toelichting 4.2 van het jaarverslag) zijn er onder toelichting 4 van de ‘Balans’ ook andere vorderingen op de Staat per ultimo december 2019 opgenomen. De vorderingen op de Staat onder toelichting 4.1 ‘Rekening-courant en overige vorderingen op de Staat’, betreffen de debetstanden ofwel overtrekkingen van de werkrekeningen van de Staat (toelichting 4.1.2), de reeds bestaande saldi van de overige vorderingen per 31 december 2015 alsmede vorderingen die in 2016 tot en met 2019 zijn opgenomen betreffende de financiële effecten uit gebeurtenissen na balansdatum tot en met 24 april 2020. 

De ‘Overige vorderingen op de Staat’ na balansdatum ontstaan, betreffen vorderingen uit hoofde van: de aanpassing van de rentevoet van de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’ van 3,5% naar 9%, voorgeschoten betalingen 2015 tot en met 2019 in het kader van de technische ondersteuning aan het ministerie van Financiën, de kapitaalaanpassing voor 2015 en 2016 en het cumulatief verlies over de boekjaren 2015 tot en met 2017. 

De vorderingen op de Staat gepresenteerd onder de toelichting 4.2 ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’ en toelichting 4.1 ‘Rekening-courant en overige vorderingen op de Staat’ zijn met uitzondering van de kapitaalaanpassingen 2016 en met uitzondering van het cumulatief verlies over de boekjaren 2016 en 2017 groot 717.939.423 SRD opgenomen in de per 24 april 2020 overeengekomen ‘Geconsolideerde Staatsschuld-IV’. De overige vorderingen op de Staat 9toelichting 4.1.2 en 4.1.3) zijn niet gedekt door andere geldelijke zekerheden voor de CBvS, anders dan in de vorm van toekomstige positieve resultaten te realiseren door de CBvS zelf. De ‘vorderingen op de Staat en de overige vorderingen’ (toelichting 4.1) bedragen per 31 december 2019 in totaal 6.935.362.482 SRD en vormen 45,2% van het balanstotaal van de CBvS ad 15.335.707.346 SRD. Als gevolg hiervan bestaat er een onzekerheid omtrent de waardering van deze verantwoorde vorderingen op de Staat en de daarmee samenhangende posten in de resultatenrekening. 

Gestort kapitaal van de CBvS niet conform artikel 4.1 van de Bankwet. Het kapitaal van de CBvS per 31 december 2019 dient conform artikel 4.1 van de Bankwet als gevolg van de devaluatie van de Surinaamse Dollar in de maand december 2016, wettelijk te worden verhoogd met 13.964.307 SRD. Het aan te vullen kapitaal over boekjaar 2015 ad 2.621.538 SRD is per 28 april 2020 verdisconteerd in de nieuwe lening ‘Geconsolideerde Staatsschuld-IV’ en dus opgenomen als vordering op de Staat. De betreffende aanvulling op het kapitaal wordt met de incorporatie in de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-IV’ niet geacht te zijn bijgestort. Derhalve is met de presentatie van de verhoging van het kapitaal per 31 december 2015, door middel van de opname van een vordering op de Staat per 31 december 2015, niet voldaan aan de hiervoor geldende wettelijke eisen conform de Bankwet. Evenmin is voldaan aan de kapitaaleis per ultimo boekjaar 2019 vanwege het feit dat zowel de kapitaal aanvulling betreffende de devaluatie van 2015 noch de kapitaal aanvulling over de devaluatie over boekjaar 2016 van totaal 16.585.845 SRD is gestort. 

Per 18 januari 2022 is de aanvulling van het kapitaal over de boekjaren 2015 en 2016 door de Staat gestort, echter, de facto op 31 december 2019 wordt niet voldaan aan de kapitaal eis conform artikel 4.1 van de Bankwet. 

Door de CBvS verantwoorde kosten inzake onderzoeken ten behoeve van de Staat. In 2019 is voor 37.588.455 aan andere beheerskosten verantwoord onder de “Kosten diensten van consultants/accountants en overige diensten van derden” (toelichting 8). Hieronder is voor 19.520.010 SRD kosten verantwoord betreffende consultancy die geen verband houden met diensten van de CBvS (toelichting 8.2). In 2019 is met een buitenlands consultancybureau een vijftal contracten aangegaan waarvan vier betrekking hebben op activiteiten die geen verband houden met activiteiten van de CBvS. De CBvS is drager van deze genoemde kosten, echter is geen wettelijke grondslag aanwezig in de Bankwet van 1956 en geen informatie beschikbaar waaruit anderszins goedkeuring van de Staat aanwezig is dat de CBvS optreedt als kostendrager. Als gevolg hiervan is het onzeker dat de CBvS als kostendrager kan optreden voor de verantwoorde kosten ter hoogte van 19.520.010 SRD. 

Trading fees opbrengsten en trading fees kosten. In 2019 zijn er trading fees geïmplementeerd. Deze trading fees (ontvangen en/of betaald) worden geheven door de CBvS en/of afgedragen bij transacties in vreemde valuta, als compensatie voor de discrepantie van de lokale wisselkoersen ten opzichte van de internationale pariteit en voor specifieke transacties ter compensatie van extra kosten. In totaal is er in 2019 een bedrag van 58.314.657 SRD verantwoord als trading fees kosten onder de ‘Beheerskosten’, terwijl er een bedrag van 17.413.801 SRD is verantwoord als trading fees opbrengsten onder de ‘Overige baten’. Voor de betreffende trading fees kosten en opbrengsten is er geen beleid geformaliseerd eb zijn geen procedures aanwezig op basis waarvan kan worden gecontroleerd of de verantwoorde trading fees betalingen op basis van een correct tarief zijn uitgevoerd. Voorts is er geen sprake van geformaliseerd beleid en procedures op basis waarvan kan worden gecontroleerd hoe de volledigheid van ontvangen trading fees wordt gewaarborgd. Als gevolg hiervan is er geen zekerheid over omvang en juistheid van de ontvangen trading fees en de verantwoorde trading fees kosten. 

Consultancy kosten boekjaar 2019. BDO heeft niet kunnen vaststellen dat de betaalde kosten aan consultants van circa 8.288.655 SRD gedurende het boekjaar 2019 rechtmatig zijn besteed. De juistheid van de betalingen alleen zijn vaststellen op basis van betaalde facturen. “Wij hebben niet kunnen vaststellen of de tegenprestaties zoals contractueel overeengekomen, geleverd zijn”, meldt BDO. 

Rente over 2019 op overgenomen Schatkistpapier. De rente over 2019 op overgenomen Schatkistpapier als gevolg van de afwikkeling van de SWAP deals met de Algemene Banken bedraagt 10.796.725 SRD. De toewijzing van de rente aan de CBvS door Bureau Staatsschuld is niet geformaliseerd. 

Pensioenkosten (inclusief other post-employment benefits) voor gewezen Bankpresidenten en personeel. De CBvS heeft een pensioenregeling voor personeel en gewezen Bankpresidenten (toelichting 21). De pensioenregeling voor personeel is gebaseerd op een eindloonregeling waarbij jaarlijks op basis van actuariële uitgangspunten de hoogte van de pensioenvoorziening voor de CBvS en de over het verleden en toekomstige jaren toe te rekenen pensioenkosten worden bepaald. Dit leidt vervolgens tot een aanvullende dotatie aan de voorziening van enig boekjaar, indien blijkt dat de voorziening verhoogd dient te worden. Deze voorziening wordt met ingang van boekjaar 2012 jaarlijks actuarieel gecalculeerd op basis van actuariële uitgangspunten gebruikelijk voor het vormen van pensioenvoorzieningen. Per ultimo 2019 is de aanvulling aan de pensioenvoorziening actuarieel bepaald voor zowel gewezen presidenten van de CBvS en voor het personeel. Echter is per ultimo 2018 geen actuariële calculatie uitgevoerd van de betreffende pensioenvoorziening voor personeel en gewezen Bankpresidenten. Over 2018 is een schatting opgenomen ter hoogte van 11.911.279 SRD voor de pensioenkosten. In 2019 is een dotatie verricht ten laste van het resultaat ter hoogte van 94.184.708 SRD. Per ultimo 2019 is een geen zekerheid omtrent de juistheid van de aan 2018 en 2019 toegerekende pensioenkosten doordat de kosten verantwoord in 2018 niet actuarieel zijn bepaald waardoor geen zekerheid is omtrent de hoogte van de pensioenvoorziening per ultimo 2018 en de in 2019 verantwoorde pensioenkosten. 

Overige onzekerheden met mogelijk effect op de jaarrekening 2019: BDO Assurance NV is in 20121 benoemd tot externe onafhankelijke accountant van de CBvS voor boekjaren aanvangend vanaf 1 januari 2016. Dit heeft tot gevolg dat het niet mogelijk is gebleken om voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen omtrent de effectieve werking van de administratieve organisatie en de maatregelen van interne beheersing gedurende het boekjaar 2019. “Dit heeft tot gevolg dat wij niet voldoende kunnen steunen op de interne beheersing”, zegt BDO. 

Daarnaast is het niet mogelijk gebleken om door andere (gegevensgerichte) controlewerkzaamheden voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen over de in de jaarrekening opgenomen transacties en de daarmee rechtstreeks samenhangende pasten. BDO is hierdoor niet in staat geweest op rationale wijze de vereiste zekerheid te verkrijgen over de jaarrekening als geheel. 

Door de benoeming van BDO Assurance NV in 2021 tot externe onafhankelijke accountant is de fysieke opname van diverse voorraden en inventaris per ultimo boekjaar 2019 niet bijgewoond. Hierdoor is er geen zekerheid omtrent het bestaan van de hierna opgenomen activa per ultimo boekjaar: voorraad goud grenailles ter waarde van 17.488.166 SRD (toelichting 6), voorraad industrie goud ter waarde van 22.948.188 SRD (toelichting 7), kasgelden ter waarde van 358.292.358 SRD (toelichting 2), kluisvoorraad bankbiljetten ter waarde van 1.087.240.000 (niet in de balans opgenomen post) en de voorraden herdenkingsmunten en gemunt goud ter waarde van 23.574.408 SRD. 

Ten aanzien van de gebeurtenissen na de balansdatum die van belang zijn voor het beeld van de jaarrekening zijn er onzekerheden inzake mogelijke financiële effecten van bepaalde lopende juridische (claims) jegens de CBvS en jegens derden per 31 december 2019. Voorts is er onzekerheid omtrent de volledigheid van de gebeurtenissen na balansdatum en eventuele effecten hiervan op de jaarrekening 2019. Als gevolg van de hiervoor genoemde zaken is het onzeker of hiervoor aanvullende lasten en verplichtingen dienen te worden verwerkt in de jaarrekening 2019. 

Ter vergelijking opgenomen bedragen in de jaarrekening. De in de jaarrekening ter vergelijking opgenomen bedragen zijn ontleend aan de jaarrekening over het voorgaande boekjaar, waarbij een verklaring van oordeelonthouding is verstrekt, gelet op het belang van de volgende niet-opgeloste bevindingen: vorderingen op de Staat Suriname – ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’. Deze vordering op de Staat Suriname heeft geen wettelijke basis en is niet door enige harde zekerheidsstelling gedekt. Niet gedekte overige vorderingen op de Staat Suriname. Deze vorderingen betreffen vorderingen op de Staat die na balansdatum zijn ontstaan uit hoofde van de aanpassing van de rentevoet van de ‘Geconsolideerde Staatsschuld-III’ van 3,5% naar 9%, voorgeschoten betalingen 2015 tot en met 2017 in het kader van de technische ondersteuning aan het ministerie van Financiën, de kapitaalaanpassingen voor boekjaar 2016 en het cumulatief verlies over de boekjaren 2016 en 2017. Gestort kapitaal van de CBvS is niet conform artikel 4.1 van de Bankwet bijgestort. De fysieke opname van diverse voorraden en inventaris per ultimo boekjaar 2018 is niet bijgewoond door de onafhankelijke externe accountant. Hierdoor is er geen zekerheid omtrent het bestaan van de hierna opgenomen activa per ultimo 2018. Voorraad goud grenailles ter waarde van 14.747.142 SRD (toelichting 6), voorraad industrie goud ter waarde van 19.375.742 SRD (toelichting 7), kasgelden ter waarde van 103.228.393 SRD (toelichting 2), kluisvoorraad bankbiljetten ter waarde van 517.985.000 (off-balance post), voorraden herdenkingsmunten en gemunt goud ter waarde van 19.956.102 SRD. Per ultimo 2018 is de aanvulling aan de pensioenvoorziening (inclusief other post-employment benefits) voor zowel gewezen presidenten van de CBVS en voor het personeel niet actuarieel bepaald. Op basis van een schatting is een dotatie aan de pensioenvoorziening verantwoord in 2018 ter hoogte van 11.911.279 SRD. Doordat de pensioenvoorzieningen per ultimo 2018 niet actuarieel zijn bepaald, is er geen zekerheid over de juistheid van de dotatie aan de pensioenvoorzieningen ten laste van het resultaat en de hoogte van de pensioenvoorzieningen per ultimo 2018.

Aangezien de openingsbalans van invloed is op de resultaatbepaling, heeft BDO niet kunnen vaststellen of er eventuele correcties nodig zouden zijn met betrekking tot de verantwoorde resultaten en de openingsbalans van de vordering op de Staat met betrekking tot voorgaand jaar. 

“Wij vestigen aandacht op de continuïteit van de Bank, uiteengezet op pagina 67 en 69 van de jaarrekening 2019, waarin uiteengezet is het bestaan van onzekerheid van materieel belang op grond waarvan gerede twijfel zou kunnen bestaan over de continuïteitsveronderstelling van de Bank. Onze conclusie is niet aangepast als gevolg van deze aangelegenheid. Wij achten het onzeker, doch niet onmogelijk, dat de activiteiten van de bank in continuïteit kunnen worden gezet. 

Hiernaast verwijzen wij erop dat de Bank een Suri Generis is waarvan de status en functies worden bepaald volgende Bankwet 1956 en de herzieningen hierop. Vanwege haar aard en maatschappelijk belang kan de bank in feite niet door de leiding worden geliquideerd noch kunnen de bedrijfsactiviteiten worden beëindigd”, wordt vermeld in het rapport. 

In het rapport wordt benadrukt dat de verantwoordelijkheid van BDO Assurance NV is het geven van een oordeel over de jaarrekening op basis van hun controle, verricht in overeenstemming met internationale controlestandaarden (International Standards on Auditing) uitgevaardigd door de International Federation of Accountants (IFAC). 

“Vanwege het belang van de aangelegenheden beschreven in de paragraaf ‘De basis voor onze oordeelonthouding’ zijn wij niet in staat geweest om voldoende en geschikte controle-informatie te verkrijgen om daarop ons oordeel te kunnen baseren bij de jaarrekening als geheel”, vermeld BDO. 

“Wij zijn onafhankelijk van de Centrale Bank van Suriname in overeenstemming met de Internationale Ethics Standards Board for Accountants’ Code of Ethics for Profeesional Accountants (IESBA Code).” 

UNITEDNEWS