VAN DIENST DER BELASTINGEN NAAR KONINGKRIJK DER BELASTINGEN
Door: Wilfred Leeuwin
Het heeft er alles van dat de regering op een nieuw avontuur uit is met haar voornemen de Dienst der Belastingen te hervormen tot een semiautonome autoriteit, met vrijwel geheel exclusieve bevoegdheden voor een te benoemen manager als directeur. Die krijgt, behalve dat hij met toestemming andere nevenberoepen mag uitoefenen, het beheer over alles van de autoriteit. Hij wordt de persoonlijke autoriteit die volgens artikel 5 van de conceptwet alle directe en indirecte belastingen mag ontvangen en besteden.
In tegenstelling tot de exclusieve positie van de directeur is in de wet, volgens jurist Serena Muntslag-Essed, sprake van een grove mate van rechtsonzekerheid voor de huidige ambtenaren bij de dienst. Die verliezen zes maanden nadat de autoriteit zal zijn ingesteld namelijk hun ambtenarenstatus door het ondertekenen van een arbeidsovereenkomst met de directeur van de autoriteit. Wie dat weigert kan nog wel ambtenaar blijven, maar dan in algemene dienst van het ministerie van Financiën en Planning. Dit geldt ook voor douaneambtenaren. “Een ‘koninkrijk’ dat ruimte laat voor onbehoorlijk bestuur, zonder rechtszekerheden voor zij die bij de autoriteit te werk worden gesteld”, is de conclusie van Joyce de Vlugt, voorzitter van de Douanebond.
Muntslag-Essed die de drie ambtenarenbonden bij de belastingdienst – Douanebond, Bond van Ontvangers en de Personeelsbond – bijstaat, verbaast zich over de tekst van de conceptwet. Met de memorie van toelichting beslaat ze nauwelijks tien pagina’s en is zeer onduidelijk, op de positie van de directeur na. Die onduidelijkheid geldt ook voor hoe effectief de autoriteit moet kunnen functioneren naar de samenleving toe. “Dit concept kan zo niet door. De belastingen zijn het kloppende hart van de overheid”, zegt de jurist. Zij, de bonden en andere critici verbonden aan het ministerie, stellen dat niemand tegen de hervorming van de Belastingdienst naar een zelfstandige autoriteit is.
Er zijn genoeg voorbeelden van hoe het moet, zowel in Suriname als in het buitenland. Echter, het ontwerp voldoet niet aan de voorwaarden van goed bestuur en nog minder aan de basisprincipes van transparantie en verantwoording, zegt een belastingdeskundige op basis van anonimiteit.
Door deze persoon wordt erop gewezen dat de doelstelling en taken in artikel 3 van het concept miniem zijn omschreven. De autoriteit zal zich bezighouden met directe en indirecte belastingen waarvan de heffingen bij wet zijn vastgelegd. Ook Muntslag-Essed wijst hierop en benadrukt de fiscale en niet fiscale taken van de dienst die bij wet zijn vastgelegd, maar waarover het concept vrij onduidelijk is. “Conform die wetten voldoet de omschrijving van de taken en bevoegdheden niet aan de vereisten die verwacht worden”, zegt de financiële deskundige.
Vergaande bevoegdheden
De drie bonden hebben vrijdag op een persconferentie benadrukt dat de bestuurlijke structuur, zoals die wordt voorgesteld, alles heeft van een imperium met een directeur aan het hoofd. Het bestuur is heel slecht geregeld in het concept. Er is geen definitief organogram waarop de taken en bevoegdheden van de directie kunnen worden afgeleid en is er van een hiërarchie geen sprake.
De Vlugt zegt dat onder meer bij de douanebond een door de president ingestelde commissie zich hierover met deskundigen heeft gebogen en een model heeft uitgewerkt voor de hervorming.
“Dat slechts één persoon wordt belast met verregaande bevoegdheden is iets waar de overheid liever geen risico’s mee moet nemen. Dit is zeer corruptiegevoelig”, zegt de financiële deskundige.
Die wijst ook op artikel 6 van de conceptwet, waarin is opgenomen dat de autoriteit alle ontvangsten kan gebruiken voor exploitatie. De winst wordt overgedragen aan de overheid. Alle kosten kunnen uit de belastingmiddelen worden gedekt. “Dit is gezien de bevoegdheden van de directeur een gevaarlijke constructie.”
Daarnaast wordt opgemerkt dat de te benoemen directeur in vrijwel alles wordt gedekt met een schriftelijke toestemming. “Het resultaat mag floppen of nadelig zijn, hij is wel gedekt met een schriftelijke machtiging.” Op de persconferentie werd ook gevraagd hoe de directieleden zullen worden benoemd en welke kwalificaties zij moeten hebben. Maar ook de rol van het ministerie van Financiën en Planning zal behoorlijk worden geminimaliseerd. Muntslag-Essed wijst er op dat voor zo een belangrijk instrument als de belastingen er betere hervormingsvoorwaarden en een planning nodig zullen zijn. De financieel deskundige vindt dat, voor een wet die zo een belangrijk instituut hervormt, het opvallend is dat over de financiële verantwoording niets bijzonders wordt vermeld in het concept. Ook niet dat een jaarverslag na controle en bewijs van goedkeuring van een registeraccountant moeten worden aangeboden aan de minister van Financiën en Planning, zoals aangegeven in de Wet op de jaarrekeningen.
Geen draagvlak
De bonden bij de Belastingdienst benadrukken dat zij niet tegen hervorming zijn, maar vinden wel dat die nu niet op de juiste wijze geschiedt. De conceptwet kregen zij uit het niets opgestuurd nadat de voorzitters van de bonden een mededeling kregen van de waarnemende directeur van de Belastingdienst. Zij werden daarbij gevraagd de wet te voorzien van commentaar, die zij binnen twee weken moesten opsturen. Hen werd ook meegedeeld dat het concept, in afwachting op commentaar, al is gestuurd naar De Nationale Assemblee. Volgens De Vlugt is dit een omgekeerde werkwijze. De veranderingen vinden de bonden te ingrijpend waarbij er geen enkele zekerheid is ingebouwd voor de positie van de ambtenaren. Die wordt in het concept afgedaan met een toekomstige collectieve arbeidsovereenkomst. “Wij gaan er vanuit dat alle ambtenaren voldoende moeten worden ingelicht. We waren hiervan vooraf niet op de hoogte.” De bondsvoorzitter zegt dat deze kwestie niet zo zal worden gelaten. Alvast wordt een beroep gedaan op het parlement de conceptwet niet in behandeling te nemen. Assembleelid Ronny Asabina (BEP), lid van de vaste commissie van Financiën, zegt tegen UnitedNews dat de wet inderdaad is opgestuurd naar het parlement. De commissie bespreekt het vandaag. Hij is intussen ook benaderd door de bonden die hun misnoegen hebben geuit.
“Ik moet het concept nog goed doornemen, maar zoals het er naar uitziet zal dit voornemen niet zo gemakkelijk tot stand komen. Ik wil het vooralsnog goed bestuderen en er op terug komen”, zegt de parlementariër, die belastingdeskundige is.
De drie bonden wijzen er ook op dat hervormen van de Belastingdienst geen vinding is van de huidige regering. Bij verschillende kabinetten is daar sprake van geweest en zijn er tal van rapporten geschreven met aanbevelingen. Echter, daarmee is nooit iets gedaan. De bonden hebben al in 2021 het ministerie van Financiën en Planning aangeschreven en aangedrongen op hervorming. Daarbij is aangegeven dat zij vooral willen worden gekend in het traject. “We hebben toen vooral gevraagd rekening te houden met de rechtspositie van de ambtenaren en hebben punten aangehaald die op onze algemene ledenvergaderingen zijn besproken. We hebben gevraagd om sessies te houden met alle ambtenaren om ons voor te lichten. Om dan nu plotseling geconfronteerd te raken met een conceptwet Belastingautoriteit zonder met ons te hebben gesproken zal geen draagvlak van ons krijgen. Wij hebben een seminar georganiseerd met een veranderingsdeskundige. Toen al bleek dat niemand iets hiervan wist. Wij kunnen hieraan absoluut niet meewerken en doen een beroep op het parlement om dat ook niet te doen”, aldus De Vlugt.
UNITEDNEWS
