ANALYSE TRADITIONEEL GEZAG BIEDT INSPIRATIES VOOR HERSTELRECHT

Get real time updates directly on you device, subscribe now.

Foto:(Links) Nederlandse Jusrist Alrik de Haas en (rechts)professor Theo de Roos

We kunnen er misschien alvast aan gaan wennen dat rechtspreken, (strafrecht) in de toekomst niet meer hetzelfde zal zijn in een rechtszaal, met rechters, een openbare aanklager, de verdachte in de beklaagdenbank en zijn advocaat die hem verdedigt en daarnaast getuigen en andere ter zake doende deskundigen.

Dit rechtspreken, blijkt vooral in landen met een gemengde en traditionele gemeenschap geen voldoening te geven. Het beantwoord vaak niet aan het beoogd doel van herstel en draagt weinig bij tot niets aan een daadwerkelijk verbetering van niet alleen de verdachten (resocialisatie ), maar geeft ook geen voldoening aan de sociaal maatschappelijke doelgroep die door het delict of conflict is getroffen of direct mee te maken heeft gehad. Dit recht blijkt meer individueel te zijn gericht op dader en slachtoffer en gaat in zeker zin voorbij aan het proces van herstel waar veel meer mensen bij zijn betrokken en baat hebben. Herstelrecht zou in de nabije toekomst de nieuwe rechtspraak kunnen zijn, waar conventionele rechtszittingen plaatsmaken voor herstelconferenties.

Herstelrecht
In januari 2018 doen de Nederlandse Jusrist Alrik de Haas en professor Theo de Roos interessante ontdekkingen van vormen van herstelrecht bij traditionele gemeenschappen ( Inheemsen en Tribale volken) in Suriname. Uit die ontdekkingen wordt het plan opgevat om onderzoek te doen naar een mogelijke integratie van traditionele strafmaatregelen in het moderne strafrecht die klaarblijkelijk veel meer profijt zal opleveren voor de rechtspraak in het algemeen. Hun waarnemingen hebben nu, twee jaar later geresulteerd in een twinning poject met Surinaamse counterparts en gesprekpartners en instanties zoals, de Anton, de Kom universtiet van Suriname. Het onderzoeksteam heeft de afgelopen weken naast onderzoek in het binnenland tal van instanties zoals het parlement afgelopen om na te gaan hoe herstelrecht in Suriname mogelijk te maken.

Hoewel in Suriname herstelrecht in de praktijk een toepasbaar model is voor rechtspraak is er daarvoor geen wettelijk kader. “In Nederland is strafrecht zich aan het ontwikkelen en zoeken wij naar ankers in het Surinaams recht dat voor 80 procent is afgeleid van het Nederlands recht, waar wij iets mee kunnen doen. Alleen zal herstelrecht in Suriname een puur Surinaams model moeten zijn”, zegt de Haas. Volgens hem biedt de manier waarop bij Inheemse en tribale strafsanctie worden toegepast, werkzame bestandsdelen waarmee in het moderne strafrecht iets gedaan kan worden.

Volgens Makiri Mual hebben inheemsen en Tribale eeuwen lang al een manier` ontwikkeld om geschillen te beslechten. “Vanuit mijn perspectief als mediator is het belangrijk te weten hoe zij komen tot een verzoening tussen dader en slachtoffer, de families van beiden en voor de gemeenschappen waar zij behoren. In Europa is dat een individueel proces, maar bij het traditioneel gezag in Suriname wordt gekoerst naar het in stand houden van de vrede en de rust bewaren onder de gemeenschappen. “Het is een soort collectieve inspanning om te voorkomen dat een conflict verder escaleert. Want als het escaleert vallen sociale gemeenschappen uit elkaar en dat moet ten koste van alles worden vermeden. Voor ons is dat een interessante bevinding waar veel mee gedaan kan worden”, zegt Professor Jacques Claessen  van de universiteit van Maastricht. In Nederland zijn besluiten genomen die gericht zijn op de positie van de dader, het slachtoffer en de nabestaanden. Onze bevindingen in Suriname zijn, dat als bijvoorbeeld op een kostgrondje of tijdens het jagen een persoon per ongeluk wordt beschoten al gauw veel meer mensen betrokken zijn, zoals familie en oudsten.

Volgens de onderzoekers heeft herstelrecht geen blauwdruk die overal in verschillende situatie kan worden toegepast “Het moet altijd aansluiten bij de eigen cultuur. Het zou wel moeten beantwoorden aan een aantal beginselen en criteria. Waar in Nederland je ook andere mensen kan bij betrekken dan alleen het slachtoffer en de dader, kunnen in Suriname met dezelfde beginselen en criteria veel meer families, oudsten en gemeenschappen betrokken worden. Dus aangepast aan de tijd en de plaatst. In het westen wordt emotioneel herstelrecht bijvoorbeeld anders gedefinieerd. Het gaat daar om een gezonde eigen geest. Hier gaat sociale cohesie voor op persoonlijke welbevinden”, zegt Claessen

Grens traditioneel gezag
Hoewel het traditioneel gezag zoveel als mogelijk zelf op hun manier conflicten wil beslechten blijkt dat inheemsen en tribale zich goed bewust zijn dat er grenzen zijn aan de eigen strafmacht. Dit is zeker het geval in gevallen die te maken hebben met de ernst van het delict of wanneer iemand hardleers is of steeds weer recidiveert. Dan kiest het traditioneel gezag dan liever voor het centrale strafrecht en een formeel strafproces. Een belangrijke bevinding is hier dat binnen het traditioneel gezag gewerkt wordt aan het schriftelijk vastleggen van processen. Organisaties als de Vereniging van Inheemse Dorpshoofden (VIDS) spelen hierbij een belangrijke rol. Op die manier krijg je iets op schrift bij de justitie dat herkenbaar is en de samenwerking tussen traditioneel recht en modern recht beter tot zijn recht komt . Er kan vooraf worden afgesproken welke zaken overgeheveld wordt naar het modern recht en welke niet. Dit is een belangrijke vaststelling omdat bij het centraal gezag men lang niet op de hoogte is van wat er precies gebeurd.

Het onderzoeksteam zal haar bevindingen uitwerken en komt er een tweede fase binnen het project van verdieping en het bezoeken van nog meer gebieden in het binnenland om na te trekken als de bevindingen juist zijn en aan de hand daarvan aanbevelingen gedaan kunnen worden aan de centrale overheid. De partners in het twinning project zijn Stichting Mens en Strafrecht vertegenwoordigt door mr. Alrik de Haas,  professor Theo de Roos, Stichting Restorative Justice Nederland vertegenwoordigd door Makiri Mual, de Universiteit van Maastricht, vertegenwoordigd door professor, Jacques Cleassen en Stichting River of Jordan door Ellen Braam. Het inheems platform Eenheid en Solidaritiet in alliantie en Vooruitgang (ESAV) wordt in het team vertegenwoordigd door Inge Pierre. De Anton de kom universiteit van Suriname wordt als gesprekpartner vertegenwoordigd door mr. Rinette Djokarto.

UNITEDNEWS