GEEN SCHADEVERGOEDING VOOR SLAVERNIJ DOOR ‘JURIDISCHE HOBBELS’
Foto: Audrey Christiaan, ook van de Nationale Reparatie Commissie
Eindelijk zijn er Nederlandse excuses gekomen voor het slavernijverleden. De boodschap van premier Mark Rutte in het Nederlandse Nationaal Archief was overduidelijk. Maar hoe moeten we nu verder? Want terwijl de excuses er liggen, zijn de meningen daarover in Suriname heel erg verdeeld. Er wordt vooral op miljarden euro’s uit Nederland geaast, maar volgens Rutte kan en zal er van herstelbetalingen geen sprake zijn.
De wijze waarop de excuses tot stand zijn gekomen, verdient natuurlijk geen schoonheidsprijs. Daarover heeft iedereen zijn of haar zegje wel gedaan, zowel in Suriname als in Nederland en andere delen van het koninkrijk. Maar toen premier Mark Rutte uiteindelijk maandag in een toespraak in Nederland een knieval maakte voor de verschrikkingen van het slavernijverleden en daarvoor zijn excuses aanbood, waren alle kritieken voor even verstomd.
Toen zijn stortvloed aan woorden was verwerkt, kwamen de reacties echter los. Veel betrokkenen in Suriname en daar buiten zijn tevreden met de excuses, al wordt veelal benadrukt dat het gezien wordt als een eerste stap. Er was lof voor Rutte, omdat hij schuldbewust zo door het stof was gegaan. Anderen vonden juist dat hij te weinig had gezegd en nog dieper door het stof had gemoeten.
President Chan Santokhi, die zich de afgelopen weken vooral afzijdig heeft gehouden over deze kwestie, kwam pas uren later namens de regering met een verklaring, die vlees noch vis was. Hij liet door de CDS optekenen dat hij “goede nota heeft genomen van de toespraak van minister-president Rutte” en dat zijn regering “benadrukt dat een integrale en holistische benadering van het koloniaal verleden noodzakelijk is voor het proces van excuses van het slavernijverleden door Nederland.” En “dat er moet nog veel werk verzet worden en Suriname zal daar integraal onderdeel van moeten zijn.”
Des te opvallender was het dat zijn VHP-partijgenoot Dew Sharman, vicevoorzitter van De Nationale Assemblee en voorzitter van de vaste commissie mensenrechten, juist wel helder en uiterst kritisch reageerde. “Suriname kan absoluut niet akkoord gaan met deze excuses, zover zijn we nog niet”, zo zei hij na de toespraak van Rutte. “Ik had gehoopt dat de Nederlandse overheid zou praten over mensenrechtenschendingen over het hele koloniale verleden, wat jammer genoeg niet is gebeurd. Alles dat te maken heeft met Inheemsen, maar ook daarna de contractarbeiders, is buiten beschouwing gelaten.”
Het lijkt volgens hem nu op een verdeel- en heersmechanisme. “Dit gaat zorgen voor meer onenigheid in de samenleving, wat we juist niet nodig hebben.” Hij meent dat Nederland dit van tevoren had moeten weten en in overleg had moeten treden met de Surinaamse overheid, “wat niet is gedaan”. De excuses hebben totaal geen glans doordat een heleboel zaken buiten beschouwing zijn gelaten, aldus Sharman.
Hij heeft duidelijk niet overlegd met Santokhi, die een veel vriendelijker toon heeft aangeslagen richting Nederland. Dus in de politiek moeten de neuzen nog in dezelfde richting worden gezet. Dat zal een hele opgave worden omdat de verschillende maatschappelijke groeperingen allemaal een eigen mening over excuses hebben.
Armand Zunder van de Nationale Reparatie Commissie Suriname, die fel gekant was tegen excuses op 19 december en wilde dat deze op 1 juli zouden worden aangeboden, was na afloop van de toespraak van Rutte allesbehalve blij.
Hij was wel blij met de excuses, maar miste in de toespraak de verantwoordelijkheid. “Als je iets erkent, dan moet je ook de verantwoordelijkheid ervoor dragen.”
Er moeten herstelbetalingen van Zunder komen, hetzelfde liedje dat hij al jaren afdraait. En dan denkt hij niet in termen van honderden miljoenen in een fonds, maar in miljarden: minstens 20 miljard euro eist hij namens de nazaten om precies te zijn. Dat is aanmerkelijk meer dan de 200 miljoen euro die Nederland wil reserveren voor onder meer ‘bewustwordingstrajecten’.
De kans op schadevergoeding is echter minimaal. De Nederlande jurist Lianne Wijntjens deed daar onderzoek naar en promoveerde in 2020 op het proefschrift ‘Als ik nu sorry zeg, beken ik dan schuld?’. Ze onderzocht bijna vierduizend civiele en medische tuchtzaken en de kans dat je een schadevergoeding moet betalen nadat je excuses hebt aangeboden, is verwaarloosbaar.
In slechts twee van de 3.938 zaken die Wijntjens heeft bestudeerd werden ‘negatieve juridische gevolgen verbonden aan het aanbieden van excuses’. Rond het slavernijverleden zijn er volens haar bovendien twee grote juridische hobbels: verjaring, omdat het slavernijverleden zo lang geleden is én omdat je de schade voor jou persoonlijk kunnen aantonen.
Dus Zunder en al die anderen kunnen wel naar de rechter stappen, maar de kans op succes is eigenlijk nihil. Misschien moet hij luisteren naar Audrey Christiaan, ook van de Nationale Reparatie Commissie. Die zei na de woorden van Rutte: “Dit is een heel belangrijk moment, maar nu moeten we door.” Zij had de woorden van Rutte wel begrepen dat de excuses geen punt zijn, maar een komma.
ACHTERGROND
