HET BEGIN EN EINDE VAN DE PETRODOLLAR

Bron: Frank Knopers

Het was in de zomer van 1974 dat de Verenigde Staten en Saoedi-Arabië een belangrijke deal sloten die de unipolaire wereldorde voor de komende decennia zou bepalen.

In reactie op de oliecrisis van het jaar daarvoor deed de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger een voorstel aan de Saoedi’s:

De Amerikanen zouden olie blijven kopen van de Saoedi’s in ruil voor levering van militaire steun en wapens. De Amerikanen betaalden de olie met dollars, waarmee de Saoedi’s Amerikaanse staatsobligaties konden kopen.

Henry Kissinger met de Saoedische koning Faisal

Met deze deal was het tijdperk van de petrodollar begonnen.

De dollar was niet langer ‘gedekt’ door goud, maar door olie. Alle olieproducerende landen begonnen hun olie in dollars te verhandelen.

Daarmee werd de Amerikaanse dollar in feite een claim op olie.

Een gunstige bijkomstigheid van deze deal was dat landen meer dollarreserves begonnen aan te houden in de vorm van Amerikaanse staatsleningen.

Zo financierde de rest van de wereld decennia lang de tekorten van de Verenigde Staten. Sindsdien heeft het land een structureel tekort op haar handelsbalans.

De Amerikanen exporteren dollars en krijgen daar goederen voor terug. Olie uit het Midden-Oosten en goedkope spullen uit China.

De petrodollar gaf de Amerikanen dus een exorbitant privilege. Het was voor Europese landen één van de redenen om een gemeenschappelijk munt te lanceren, om minder afhankelijk te worden van de dollar. Europese landen hebben dan ook nauwelijks dollarreserves.

De laatste jaren verzetten meer landen zich tegen het dollarsysteem. Rusland begon in 2006 structureel goud te kopen en besloot in 2014 haar dollarreserves af te bouwen. Poetin zei in 2018 dat de Verenigde Staten de dollar als politiek wapen gebruiken. Begin dit jaar werden de Russische valutareserves bevroren.

Het antwoord van Poetin? Rusland rekent gas voortaan af in roebels.

Ook China bereid zich voor op een tijdperk na de petrodollar. Sinds 2014 voegt het land geen dollars meer aan haar reserves toe. Ook heeft ze net als Rusland veel goud gekocht.

En onlangs zei de Chinese president Xi Jinping tijdens een bijeenkomst van Golfstaten dat China voortaan in yuan wil betalen voor olie en gas.

Binnen drie tot vijf jaar wil China ook investeren in de energiesector van de Golfstaten, op voorwaarde dat olie en gas in yuan wordt verhandeld via de Shanghai Petroleum and Natural Gas Exchange.

We zijn dus getuige van een geleidelijke transitie van unipolaire naar multipolaire wereldorde. Van de petrodollar naar een systeem van meerdere valuta.

Een transitie die dit jaar in een stroomversnelling is gekomen. Dit schreven we in maart:

“Als Saoedi-Arabië de Chinese yuan accepteert, dan zal dat in eerste instantie slechts voor een gedeelte van de export gelden. Wel kan een dergelijk besluit andere olieproducerende landen aansporen yuan te accepteren. Denk bijvoorbeeld aan Rusland, dat ook veel olie naar China exporteert en beperkt wordt door westerse sancties. Vanuit dat perspectief bezien is het logisch dat China met haar eigen munt wil betalen voor olie en minder afhankelijk wil worden van de dollar. Rusland en Saoedi-Arabië kunnen daarin een belangrijke bondgenoot zijn.”

GEO-ECONOMIE