TROPENBOS PLEIT VOOR ‘CLIMATE SMART LANDSCAPING’ ALS BEHEERSINSTRUMENT DORPEN BOVEN SURINAME  

Foto: Onderzoeker en projectontwikkelaar Rudi van Kanten van Tropenbos Suriname

De realiteit van klimaatverandering heeft niet alleen grote, maar ook indringende impact op natuurlijke, ecologische, sociale als ook traditionele en culturele leefwijzen van Inheemsen en in stamverband levende volkeren.

De uitdaging is, het vinden van mechanismen die inspelen op deze verandering die vooral ook te maken heeft met voedselzekerheid, armoede bestrijding, de eigen ontwikkeling en anderzijds het behoud van biodiversiteit, traditionele kennis en leefwijzen. ‘Climate Smart Landscaping’ is een mechanisme dat wordt gebruikt om landbouwlandschappen in tropische gebieden te verbeteren. Onderzoeker en projectontwikkelaar Rudi van Kanten van Tropenbos Suriname heeft tijdens de Internationale biodiversiteitsconferentie begin deze maand in Columbia een presentatie verzorgd over de introductie en het gebruik van Climate Smart Landscaping, als bescherming van dorpen in het Boven Suriname gebied.

“Wij hebben het Boven Suriname gebied uitgekozen om haar unieke omstandigheid en bijzonder landschap met een relatief dichte bevolking”, zegt van Kanten. Door de bouw van de Afobaka stuwdam, moesten in de zestiger jaren hele dorpen verhuizen naar onder andere Brownsberg  en andere zuidelijke gebieden. Hoewel het in stamverband levende personen gaat van de Samaaca stam, verschilden de nieuwkomers van de oorspronkelijke bewoners die er woonden. De nieuwelingen werden wel verwelkomd en geaccommodeerd maar hadden niet dezelfde status. Als gevolg van het onderbreken van de rivier is de visstand veranderd en zijn er meerdere soorten vissen bijgekomen, het bewerken van de landbouwgronden en het veilig stellen van voedsel is in dat gebied door de jaren heen traditioneel aangepast. Traditionele landbouw

Dit zijn volgens van Kanten ingrediënten voor het toepassen van Climate Landscaping, om te voorkomen dat het gebied niet verder uiteenvalt maar met adaptatie en mitigatie zijn oorspronkelijke waarde blijft behouden, terwijl het mechanisme ervoor zorgt dat met de herinrichting van het gebied zo min mogelijk schade wordt toegebracht aan bijvoorbeeld bossen. In 2013 is op initiatief van de Vereniging van Saramaccaanse Gezagdragers, begonnen met een beter beheer van het landschap in het gebied. Een belangrijke voorwaarde is wel dat vooral zij die in het gebeid wonen gehoord en betrokken worden bij het creëren van een smart landscape. Daarnaast wordt samen gewerkt met, in het Surinaams geval de ministeries van Landbouw Veeteelt en Visserij en dat van Regionale Ontwikkeling en lokale niet gouvernementele organisaties.

Zijn collega Collega Nafiesa Ilahibaks die op de conferentie een presentatie verzorgde over hoe de samenwerking tussen de verschillende partijen wordt opgebouwd zegt dat in het verdere traject ook onder andere nutsbedrijven zoals de Energiebedrijven Suriname, Telesur en de Surinaamse Waterleiding maatschappij betrokken moeten worden.

Bij het toepassen van dit systeem kom je tot het inzicht  dat in zulke gebieden je bijvoorbeeld geen toeristenoord kan bouwen bij een kreek die wordt gebruikt voor drinkwater en geen mijnbouwactiviteiten kan laten plaatsvinden er langs het dorp een transport weg loopt.

Volgens haar en van Kanten zijn er bij het creëren van een Smart Landschap, totaal andere uitgangspunten aanwezig dan dat het geval zou zijn in de kustvlakte. “We praten over het beheer van land en in sommige gevallen het opnieuw inrichten daarvan”, zegt van Kanten. Als in Paramaribo een weg wordt aangelegd, wordt gedacht aan het aanleggen van infrastructuur van dorp naar dorp. In het Boven Suriname gebied geldt bij de mensen dat in elk dorp een weg moet lopen die naar de rivier lijdt omdat de rivier gewoon deel is van hun dagelijks bestaan. In Suriname kan als gevolg van klimaatverandering er sprake zijn van langere tijden van droogte, terwijl de landbouw afhankelijk is van regen. In dat geval wordt in Climate Landscaping naar mogelijkheden gezocht om de rivier als irrigatiesysteem te gebruiken. Daarnaast wordt gekeken naar plant variëteiten die beter bestand zijn tegen de droogte. In het project zijn dan ook opgenomen het ontwikkelen van andere tot zelf betere landbouwtechnieken

“Het aanleggen van elektriciteit gebeurd ook niet zoals wij stedelingen gewend zijn. Door de jaren heen heeft in sommige gevallen de traditionele landbouw plaatsgemaakt voor zwerflandbouw. Daar wordt steeds een nieuw stuk grond open gekapt. In die gevallen wordt in het mechanisme gekeken naar methoden en technieken die ervoor zorgen dat zo min mogelijk schade aan de bissen wordt aangericht. Cimate Landscaping is om twee redenen belangrijk. Ten eerste voor de ontwikkeling van het gebied en dat het voor de lokale gemeenschappen zo georganiseerd mogelijk plaatsvindt, zodat je duurzame ontwikkeling kan bewerkstelligen. In de tweede plaats gaat het om de natuur. Als het mechanisme op de juiste manier wordt uitgevoerd wordt ook de natuur in stand gehouden.

Een goed voorbeeld waar het mechanisme een belangrijke ontwikkeling voor de mens en anderzijds bescherming voor de natuur betekent is een inheems gebied in Columbia waar door ontbossing en veeteelt, maar ook de productie van cocateelt, het landschap enorm hebben aangetast. Daar onderscheiden we, landschappen waar inheemsen grondenrechten hebben, daarnaast kleinere dorpen waar ook inheemsen wonen maar in het bezit zijn van een stuk grond en dan zijn er de boeren zelf, vaak arme mensen die naar het gebied zijn getrokken om land in cultuur te brengen”, legt van Kanten uit.

Wereldwijd zijn er verschillende fondsen die Climate Smart Landscaping financieren. In Suriname is met fondsen van de UNDP in onder andere het dorp Pikinslee, trainingen verzorgt aan dorpelingen en ambtenaren.

De uitdaging is dat we ons gaan richten op duurzame ontwikkeling. De regering zou een tweesporig beleid moeten volgen om naast de vele mijnbouwactiviteiten, ook te kijken naar hoe de natuur te beschermen. Zelf zullen we de handen ook moeten uitsteken en een beleid hierop hebben. Doe je zelf niets dan zijn de fondsen ook nier aanspreekbaar. Een goed begin zou zijn het geven van belasting aanpassingen in een groen beleid of bij het produceren van elektriciteit.

UNITEDNEWS